RSS
 

Login:
Şifrə:
» » Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət

Xəbər lenti

Yoluxucu xəstəliklər mövzusu dini mənbələrdə
Yoluxucu xəstəliklər mövzusu dini mənbələrdə...
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi...
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı...
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu...
Siffeyn savaşı
Siffeyn savaşı...
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri...
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)...
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri...
İzdivacda vasitəçilik
İzdivacda vasitəçilik...
Hədislərdə vəhdətə çağırış
Hədislərdə vəhdətə çağırış...

Dini Üsiyyət

Saytı bəyəndin?

Bəli
Xeyr

Namaz vaxtları

Saat

Son Şərhlər

FaceBook

Qan yaddaşımız

Dini yьkləmələr


Hacı Sahib


Hacı Şahin


Ocaq Necad ağa


Firuqi ağa


Mir Cəfər ağa


Hacı Qürbət


Hacı Əhliman


Hacı Ələmdar


Hacı Ramil


Hacı Samir


Hacı Vasif

Reklam





Online SMS Yaz!
Online Sms:

Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət

 
Müəllif: Admin | Bölmə: Islam tarixi | Vaxt: 3-12-2015, 02:20 | Şərh sayı: (0) | Baxılıb: 950

Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət


Osmanlı dövlətində qeyri-müsəlmanlara qarşı münasibət


Osman Qazinin gərgin səyləri nəticəsində yaradılmış Osmanlı dövləti qısa müddət ərzində inkişaf edərək 3 qitəni öz kolgəsi altına almış və altı əsr boyunca şərəflə yaşamışdır.

Əlbəttə, bu böyük dövlətin son dərəcə ehtişamlı və uzunömürlü olmasının çoxlu maddi və mənəvi səbəbləri vardır. Bunların ən mühümlərindən biri də, heç şübhəsiz, qeyri-müsəlman təbəqəyə qarşı münasibətlərdə həyata keçirilən və İslamın özündən qaynaqlanan cahanşümul ədalət və nizam-intizamdır. Bu səbəbdəndir ki, yüz illər boyu Osmanlı bayrağı altında birləşən millətlərin heç biri öz mənliyindən və dini həyatından qoparılmamış, hər xalq öz xüsusiyyətlərini çox rahat bir şəkildə mühafizə edə bilmişdir.

Tarix şahiddir ki, Osmanlı dövlətində varlı və kasıb, şah və kəndli eyni haqqa sahib idi. Qeyri-müsəlmanlar isə dövlətə Allah tərəfindən əmanət verilmiş, qorunmağa möhtac olan kimsələr hesab edildiklərindən, onların hüquqlarına daha çox riayət edilirdi. Osmanlıların bu ədalətinə görə xristianlar onlara aşiq olmuşdular. Xüsusilə, Avropadakı fəthlərin sürətlə genişlənməsinə Osmanlı ədaləti daha çox təsir göstərmişdir. Hətta Konstantinopol Osmanlılar tərəfindən mühasirə edildiyi zaman Romadan yardım istənilməsi təklifinə qarşı Bizans əsilzadələrindon olan Notarasın dediyi sözlər tarixdə çox məşhurdur: "Konstantinopolda kardinal şapkası görməkdənsə, türk çalmasını görməyi daha üstün tuturam".

Heç şübhəsiz ki, Notarasın bu cümləsi Osmanlıların Həzrəti Peyğəmbərdən (s.ə.s.) əxz etdiikləri bənzərsiz İslam ədalətindən qaynaqlanırdı. 1789-cu il Böyük Fransa İnqilabının ideoloci rəhbərlərindən biri olan filosof Lafayet məşhur "İnsan haqları bəyannaməsi"ni hazırlayarkən bütün hüquq sistemlərini tədqiq etmiş, İslam hüquq məktəbinin üstünlüyünü görərək söyləmişdi: "Ey Muhəmməd! Ədaləti həyata keçirmək sayəsində sənin çatdığın səviyyə nə qədər bənzərsiz və möhtəşəmdir!"

Həzrəti Muhəmməd Peyğəmbərin (s) tapşırıqlarına tam ciddiliklə riayət edən Osmanlılar da ondan ilhamlanaraq dünyaya ədalətin zövqünü dadızdırmış, xalq arasında əmin-amanlıq və asayiş yaratmışlar. İnsanlıq, haqq və ədalət məfhumlarına ehtiram və riayət etdiyinə görə Osmanlı sultanı Süleyman Qanuniyə "Möhtəşəm Süleyman" ləqəbini müsəlmanlar deyil, məhz fransızlar vermişdilər. Bu onu göstərir ki, Osmanlılar "mülkün təməli ədalətdir" prinsipini dünyaya ən gözəl şəkildə bəyan etmişlər. Vaxtilə Polşada belə bir misal deyilirdi: "Osmanlı əsgərlərinin atları Vistul çayından su içmədikcə, Polşanın azadlıq və istiqlal qazanması mümkün olmayacaqdır". Osmanlılar fəth etdikləri xristian məmləkətlərində xalqı aclıq və yoxsulluqdan xilas edir, ailə başçısını itirmiş dul qadınları ehtiyacdan qurtarır, kasıbları yemək, geyim və yaşayış yeri ilə təmin edirdilər. Osmanlıların məqsədi yalnız cahangirlik və hakimiyyət qazanmaqdan ibarət olmamışdır. Hələ Osmanlı dövlətinin təşəkkül etdiyi illərdə onun mənəvi rəhbərliyini həyata keçirmiş Şeyx Ədəbalı həzrətləri Osmanlı imperiyasının başçısı Osman Qaziyə və onun şəxsində bütün Osmanlı sultanlarına xitabən belə nəsihət edirdi:

"Oğul! Hədər yerə qan tökülməz. Qan torpağı sulamaq üçün axıdılmaz. Savaşı sevmirəm, qan axıdılmasını xoşlamıram. Bilirəm ki, bəzən hökmü qılınc verməlidir. Lakin qılınc öldürmək üçün deyil, yaşatmaq üçün qalxıb-enməlidir. Hökmdar məmləkətdən ayrı deyildir. Müharibə yalnız hökmdardan ötrü aparılmaz".

Öz növbəsində Osman Qazi bu nəsihətdən bəhrələnərək ölüm ayağında ikən oğlu Orxan Qaziyə belə vəsiyyət etmişdi: "Bunu bil ki, bizim apardığımız dava quru bir rəqabət və cahangirlik üzündən aparılmır. Bizim məqsədimiz Allahın dinini ucaltmaqdır".

Məşhur şərqşünas Gibbons Osmanlı sultanı II Murad haqqında yazırdı: "Sultan Murad Bizans kilsə xadimlərinin gözündə İsanın düşməni sayılsa da, xristianlarla münasibətdə Roma papasından daha mərhəmətli idi. O, Allahdan qorxan, ağıllı və təmkinli bir adam idi, məğlub etdiyi tərəfə qarşı insafla davranırdı".

Osmanlı Sultanı İldırım Bəyazid Niğbolu doyüşündə qalib gələrək bir neçə xristian zadəganını əsir almışdı. Əsirlərin arasında məşhur fransız cəngavəri, "qorxusuz" ləqəbli Şevalye Can da var idi. Əsirlər xilas olmaları üçün bir miqdar pul (fidyə) ödədikdən sonra Sultan onları azad etdi. Hətta əsirlər öz ölkələrinə döndükləri gün Osmanlılar onlar üçün ziyafət təşkil etdilər. Bütün xristian cəngavərlər Sultanın bu insanpərvər münasibətini müharibələrdə əsir düşmüş müsəlmanlara qarşı xristianların vəhşi rəftarı ilə müqayisə edərək heyrət içində söylədilər: "Bu andan etibarən öz namus və şərəfimizə and içirik ki, bir daha Anadolu və Rum elinin xaqanı İldırım Bəyazidə qarşı silah qaldırmayacağıq!"

Qeyd etmək yerinə düşər ki, yalnız əsir düşmüş xristian cəngavərlər deyil, bütün xristian dünyası Osmanlıların ədaləti qarşısında heyran qalmışlar. Vaxtilə çoxları kimi Saloniki yepiskopu da Sultan Bəyazidi dəvət etmişdi ki, qoşun çəkərək həmin məmləkəti fəth etsin və oranın əhalisini zülmdən qurtarsın. Osmanlıların Yunanıstanı fəth etmələrinin səbəbi də elə bundan ibarət idi.

Sultan II Murad oğlu Sultan Məhəmməd Fatehə nəsihətində həmin dünyagörüşünü işıqlandırırdı:

"Oğlum, unutma ki, əcdadlarımızın böyük zəfərləri zahirən qılınc kölgəsində baş vermişsə də, əslində ağıl, məntiq və məhəbbət nəticəsində həyata keçmişdir. Oğlum, bir an da olsa ədaləti unutma! Çünki uca Allah adildir və ədalətliləri sevir! O, sənə lütf edərək səni öz bəndələrinə başçı təyin etmişdir; bunu heç vaxt unutma!"

...İstanbulu fəth etdikdən sonra Sultan Məhəmməd Fateh öz vəzifəsini düzgün yerinə yetirməyən bir xristian memarın əlinin kəsilməsini əmr etmişdi. İstanbul qazisi Xızır bəy Sultanın yaxın dostu idi və onun tərəfindən İstanbul qaziliyinə təyin edilmişdi. Əli kəsilmiş xristian memar qazinin yanına gedib Sultandan şikayət edir. Qazi şikayətlə əlaqədar məhkəmə işini başlayıb hər iki tərəfi məhkəməyə dəvət edir. O zaman Osmanlı hökmdarına rəsmi şəkildə "Sultan ibn Sultan Qazi Əbu'l-Fəth Məhəmməd Xan Sani" deyə müraciət edirdilər. Lakin qazi Xızır bəy təmtəraqlı müraciət formasına əhəmiyyət verməyərək Sultanı adi bir rəiyyət kimi məhkəməyə çağırır: "Murad oğlu Məhəmməd, filan vaxtda məhkəməyə gəl".

Sultan adi bir vətəndaş kimi məhkəmə otağına gəlib müttəhimlər kürsüsündə oturur. Məhkəmə qaydasına görə ifadə verənlər ayaq üstə durmalı idilər. Sultanın oturduğunu görən Xızır bəy ona müraciət edir: "Məhkəmə qarşısındasan, ayağa qalx!"

Sultan Fateh qazinin əmrinə itaət edib ifadə vermək üçün ayağa qalxır. Qazi Xızır bəy məsələni araşdıraraq Sultanı müqəssir, şikayətçi xristian memarı isə haqlı sayan hökm çıxarır. İslam qanunlarına görə, əli kəsilən şəxs qarşı tərəfin əlinin kəsilməsini tələb edə bilər. Lakin tərəflər arasında razılaşma əldə edilərsə, cinayətkar şəxs qolunun kəsilməməsi xatirinə tələbkar tərəfə müəyyən miqdarda pul da ödəyə bilər (buna "diyə" deyilir; tələbkar tərəf diyəni qəbul etməkdən imtina edərsə, cinayətkarın qolu mütləq kəsilməlidir).

Qazi həmin şəriət hökmünü əldə əsas tutaraq Sultanın əlinin kəsilməsinə hökm verir. Böyük bir imperiyanın başçısı olan Sultan Məhəmməd Fateh heç bir etiraz etməyərək qərarla razılaşır və "hökm şəriətə məxsusdur" - söyləyir.

Xristian memar Sultanın bu ədalətindən heyrətə gələrək göz yaşları içində belə deyir: "Mən öz haqqımdan keçdim, diyəni qəbul edirəm, qoy Sultanın əli salamat qalsın".

Sultan Fateh memarın xeyirxahlığı müqabilində diyənin miqdarından qat-qat dəyərli olan bir malikanəni ona bağışlayır. Xristian memar isə bu ədaləti seyr edərək sonda öz qəlbinin hökmünü dilə gətirir: "Dünyada belə bir ədalətə heç bir yerdə rast gəlmək olmaz. Həqiqətən, İslam ədalət dinidir. Mən də bu andan etibarən müsəlmanlığı qəbul edirəm". Beləliklə, hökmdarın ədaləti daha bir xristianın kəlmeyi-şəhadət gətirərək İslamı qəbul etməsinə səbəb olur.

Tarixdən məlumdur ki, Sultan Məhəmməd Qanuni Macarıstan kralını və şahzadələrini Avstriya əsirliyindən, Fransa kralını isə alman imperatoru Şarlkenin həbsxanasından xilas etmiş, öz ölkələrinə qaytararaq hakimiyyətə qayıtmalarına şərait yaratmışdı. Halbuki, adı çəkilən alman imperatoru Şarlken Roma papasını əsir tutarkən yalnız çox böyük miqdarda pul aldıqdan sonra azad etmiş, papalığa tabe olan şəhərləri talan etmişdi. O, hətta atlara keşiş qiyafəsi geyindirərək kilsələrdə kürsülərə oturtmuş, müqəddəs kilsələrdə olmazın cinayətlər və əxlaqsızlıqlar törətmişdi.

Osmanlı imperiyasında qeyri-müsəlmanlar arasında baş vermiş ixtilaflı məsələlər onların mənsub olduqları dini qanunlar əsasında həll edilirdi. Əlbəttə, əgər qeyri-müsəlman şəxs hər hansı müsəlmana qarşı cinayət törətsəydi, məsələyə İslam məhkəməsində baxılırdı.

Bu gün BMT başqa mədəniyyətlərə səbirlə yanaşmağı demokratiya və sivilizasiyanın şərti hesab etməkdədir. Osmanlılar 600 il bundan öncə həmin prinsiplərə riayət edirdilər.

Nümunə üçün uzağa getməyə ehtiyac yoxdur. Sultan II Əbdülhəmidin 1880-cı illərdə İstanbulda tikdirdiyi "Daru'l-Acəzə" adlı qocalar evində məscidlə yanaşı həm kilsə, həm də yəhudi sinaqoqu mövcud idi.



Osmanlı imperiyasının 625 illik hakimiyyət dovrünün müxtəlif mərhələlərində əhatə etdiyi ölkələr bunlar olmuşdur:

Bolqarıstan, Yunanıstan, Krit, Egey adaları, Albaniya, Yuqoslaviya, Rumıniya, Macarıstan, Çexiya, Slovakiya, Polşa, Qərbi Rusiya, Belarus, Cənubi Rusiya, Ukrayna, Gürcüstan, Azərbaycan, Kipr, Suriya, Livan, Fələstin, İordaniya, İraq, Ərəbistan, Yəmən, Qatar, Bəhreyn, Küveyt, Ərəb Əmirlikləri, Şərqi Türküstan, İndoneziya, Malaziya, Sinqapur, Hindistan, Pakistan, Misir, Sudan, Liviya, Tunis, Əlcəzair, Mərakeş, Mavritaniya, Niger, Çad, Seneqal, Nigeriya, Kamerun, Qambiya, Qvineya, Bruney, Uqanda, Efiopiya, Cibuti, Somali, Oman, Zəngibar, Tanzaniya, Keniya və Mozambik.




Dr. Əlican Tatlı,
Mərmərə Universiteti İlahiyyat fakültəsinin professoru



Şərhlər

 
İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
Banner

Sizin Reklam Burada

------------------------
------------------------

En Son Yükləmələr

Seyyid Peyman - En insan
Seyyid Peyman - Zeynəb Zeynəb
Hacı Sahib - Səfərdə olanın orucu
Hacı Sahib - Oruc tutan su içə bilər?
Hacı Sahib - Dəstəmazın danışması
Rusif Ucar - Üsyan
Hacı Sahib - İntizar
Hacı Sahib - İntizar çəkmək
Hacı Sahib - Kiçik günahı unutmaq
Hacı Şahin - Dini ehtiyac
Hacı Şahin - Diqqət eləmək
Hacı Şahin - Din təbliğ etmək
Hacı Eldayaq - Allah üçün
Hacı Eldayaq - Allahı unuduruq
Hacı Eldayaq - Allahımızı ucuz satırıq
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu Hacı Möhübbət - Şah səlamun aleyk
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Ağam Əbəlfəz
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Əli kimdir
Seyyid Peyman - Şah salamun aleyk
Hacı Sahib - Şəban ayının əməlləri
Vasif Vəsfinur - Xanım Zeynəb
Vasif Vəsfinur - Əbəlfəz
Kamran Fərat - Vətən marşı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayinın duası
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayının savabı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayında oruc olmaq
Hacı Samir - İmam Əli (ə) qızını Ömərə veribmi
Hacı Samir - Qiyamətin peşmançılığı
Hacı Samir - Bəni İsrail
Hacı Ramil - İnsanın batini və zahiri
Hacı Ramil - İnsan öləndən sonra
Hacı Ramil - Həsəd
Hacı Zahir Mirzəvi - Günahlardan yoruldum
Hacı Zahir Mirzəvi - Ağlama ey nuri eynim
Hadi Kazemi - Kərbəladır vətənim
Hadi Kazemi & Rza İgidoğlu - Su görəndə
Mamed Sadiq - Həzrət Əli
Mamed Sadiq - Hüseynim deyərəm
Mamed Sadiq - Gözlədiyim vardı mənim
Hacı Şahin - Coun
Hacı Şahin - Arzu və dua
Hacı Şahin - Allahın rəhminə sığınmaq
Hacı Sahib - Novruz Bayramının namazı
Hacı Sahib - Novruz Bayramının duası
Hacı Sahib - Novruz günü İslamda
Hacı Eldayaq - Bəhlul Danəndə və Harun ər Rəşid
Hacı Eldayaq - İmamın alimlərlə bəhsi
Hacı Eldayaq - Allahın qüdrəti
Hacı Eldayaq - Ana haqqı
Hacı Eldayaq - Ağlamaq
Hacı Sahib - Şəhidin haqqı
Hacı Sahib - Şəhidliyə şövq
Şəhidlik haqqında
Hacı Sahib - Şəhidlər haqqında
Fizuli Fəzli - Cəfəri Sadiq
Əbu Bəkr Cayır - Zeynəbim
Əhli-Beyt qrupu - Can Zeynəb
İntizar qrupu - Can Hüseynim
Heydəri Kərrar qrupu - İmam Rza
Hacı Sahib - xanım Zəhranın təkvini vilayəti
Hacı Sahib - Xanım Zəhranın şəfaəti
Hacı Ramil - Zəhracan
Elşən Xəzər - Ya Zəhra
Hacı Samir - Xanım Zəhra buyurur
Hacı Şahin - Xanım Zəhraya təvəssül
Vasif Vəsfinur - Zəhradadır dərmanın
Vasif Vəsfinur - Allah Allah
Vasif Vəsfinur - Əli oğlu Həsən
Vasif Vəsfinur - Qara zindanlara qardaş
Hacı Əhliman - Namaz qılanın ictimai vəzifəsi
Hacı Əhliman - Azanı gözəl səsli biri oxumalıdır
Hacı Əhliman - Hicablı xanım facebookda
Hacı Əhliman - Dindarın ailədə rəftarı
Hacı Əhliman - Geyiminizə fikir verin
Vasif Vəsfinur - İnsan bilə bilməz
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ammar Halwachi - Haydar
Hacı Zahir Mirzəvi - Əbəlfəz
Hacı Mehdi Dərbəndi - Xudaya
Hacı Ramil - Bədgüman insanlar
Hacı Ramil - Ailədə kişi və qadın
Hacı Ramil - Bəlanı tezləşdirən günahlar
Kamran Fərat - Zeynəb
Hacı Sahib - Yeni ili qeyd eləmək olar?
Muhəmməd Nardarani - Ya İmam Zaman
Muhəmməd Nardarani - Məzlum Həsən Əskəri
Badi Kubə - Ey vay Ruqəyyəm
Zühur İlahi nəğmələr qrupu - Gəl anacan
Dönməz Nuri Pərvin Quluzadə - Ya Hüseyn
Vasif Vəsfinur - Tərəfdarı-Hüseynəm
Vasif Vəsfinur - Ruqəyyə
Vasif Vəsfinur - Muxtaram
 

Ən Çox Oxunanlar

Təqvim

«    İyul 2020    »
BeÇaÇCaCŞB
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031 

Quran Dinlə

Eşq Vilayəti

Banner

Hicab bağlamaq dərsləri


--------

--------

--------

--------

--------

--------

--------

 
 
Created by Donamor