RSS
 

Login:
Şifrə:
» » Məntiq elmi və İslam dünyası

Xəbər lenti

Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı...
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu...
Siffeyn savaşı
Siffeyn savaşı...
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri...
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)...
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri...
İzdivacda vasitəçilik
İzdivacda vasitəçilik...
Hədislərdə vəhdətə çağırış
Hədislərdə vəhdətə çağırış...
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?...
BEHİŞTƏ DAXİL OLACAQ İLK ŞƏXS KİMDİR?
BEHİŞTƏ DAXİL OLACAQ İLK ŞƏXS KİMDİR?...

Dini Üsiyyət

Saytı bəyəndin?

Bəli
Xeyr

Namaz vaxtları

Saat

Son Şərhlər

FaceBook

Qan yaddaşımız

Dini yьkləmələr


Hacı Sahib


Hacı Şahin


Ocaq Necad ağa


Firuqi ağa


Mir Cəfər ağa


Hacı Qürbət


Hacı Əhliman


Hacı Ələmdar


Hacı Ramil


Hacı Samir


Hacı Vasif

Reklam





Online SMS Yaz!
Online Sms:

Məntiq elmi və İslam dünyası

 
Müəllif: Admin | Bölmə: Məqalələr | Vaxt: 1-02-2015, 00:59 | Şərh sayı: (0) | Baxılıb: 3377

Məntiq elmi və İslam dünyası


Məntiq elmi və İslam dünyası


İslami elmlər əqli və nəqli olmaqla iki hissəyə ayrılır. Haqqında danışacağımız məntiq elmi əqli elmlərdəndir və bu elm İslama xaricdən daxil olmuş bir elmdir. Bu yazıda Yunan mənşəli məntiq elminin İslama nə zaman və necə daxil olduğu haqqında oxucuya məlumat verməyə çalışacağıq.

Ərəb mənşəli bir kəlimə olan məntiq "danışmaq” mənasına gələn "nutq” kökündən törəmişdir. "Nutq” və "mantuq” kəlimələri yunan dilində həm ağıl həmdə danışmaq mənasında işlədilən "logos” kəliməsini qarşılayacaq şəkildə mənalar qazanmışdır. İslam məntiqçiləri məntiq elminə "bilinəndən bilinməyənin əldə edilməsinə vasitə olan elm”, "qaydalarına tabe olunduğu zaman zehni xətaya düşməkdən qurtaran fənn” və sair şəklində təriflər vermişdir.

Məntiq elminin qurucusunun Aristotel olduğu barəsində bütün fəlsəfə tarixçiləri həmfikirdir. Onun Organon (Qeyd etmək lazımdır ki bu ad Aristotel tərəfindən istifadə edilməmişdir. Daha sonra onun məntiq haqqındakı əsərlərinə Orgonon adı verilmiştir.) adlı əsəri zamanımıza qədər gəlib çıxan ən qədim və sistematik məntiq əsəridir. Amma qeyd etmək lazımdır ki, məntiq məsələləri ilə maraqlanan ilk şəxs Aristotel deyildir. O sadəcə özündən əvvəl mövcud olan bu mövzudaki məlumatları sistematikləşdirmişdir. Biz bu yazıda məntiq elminin tarixi və mühtəvası haqqında deyil bu elmin İslam dünyasına nə zaman və necə girdiyi haqqında oxucuya qısa bir məlumat vermək istəyirik.

Bəşəriyyət tarixi boyunca qurulan bütün mədəniyyətlər özlərindən öncəki mədəniyyətlərin təcrübələrindən istifadə etmiş və onlardan öyrəndikləri bu təcrübələri daha da inkişaf etdirərək özlərinə xas bir mədəniyyət qurmuşlardır. İslam fəthləri vasitəsi ilə İran, Misir, Bizans, Mesapatomiya kimi qədim və zəngin mədəniyyətlərlə qarşılaşan müsəlmanlar da onların bu zəngin mədəniyyətlərindən faydalanaraq tamamən özlərinə məxsus bir mədəniyyət qurmağa nail olmuşlar.

Raşidi Xəlifələr 632-661) və onlardan sonra hakimiyyətə gələn Əməvilərin (661-751) zamanında müsəlmanlar fəth etdikləri Suriya, İraq, Misir və İran kimi ölkələrdə qədim mədəniyyətlərlə qarşılaşdıqlarında buradaki əsərləri əsla məhv etmədilər. Hətta İslamdan əvvələ gedip çıxan qədim mədəniyyətlərə sahib olduqları üçün yəhudi və xristiyanalar Peyğəmbər və Raşidi Xəlifələrin dövründə xoş rəftar görmüşlər. Lakin Əməvi dövləti üçün bunu demək o qədər də mümkün deyil. Çünkü Əməvilər daha çox fəthlərlə məşğul olub elmi araştırmalara bir o qədər də əhəmiyyət verə bilməmişlər.
Amma bu Əməvilər zamanında qətiyyən elmi araştırmaların olmadığı mənasına gəlməz. Demək olar ki islami firqələrin böyük əksəriyyəti Əməvilər dövründə təşəkkül etmişdir. Lakin Əməvi idarə sistemi "ulumu daxilə”adı verilən əcnəbi elmlərə qarşı biganə qalmışdır. Məsələn xəlifə Ömər ibni Abdüləzizin zamanında Masurceveyh adlı bir tərcüməçi tibb elminə dair bir əsər tərcümə etmişdir. Xəlifə Ömər ibni Abdüləziz tibbə aid olmasına baxmayaraq əcnəbi olduğu üçün bu kitabın nəşr edilməsinə xeylı tərəddüt etdikdən sonra izin vermişdir. Bütün bunlara baxmayaraq qeyd etmək lazımdır ki, Əməvilər zamanında da İslam aləmində bəzi tərcümə fəaliyyətləri həyata keçirilmişdir. Lakin bu tərcümələr daha çox kimya və tibb elmlərinə aid kitabların tərcüməsi ilə məhdud idi. Bir xüsusu da qeyd edək ki, Əməvi xanədanından ilk dəfə olaraq xəlifə Müaviyənin nəvəsi olan Xalid ibn Yezid (ö. 704) İskəndəriyyədən gətirtdiği İstefanos adlı bir alimə kimya elminə dair kitablar tərcümə etdirmişdir. Bu tərcümə İslam aləmində edilmiş ilk tərcümə fəaliyyəti olaraq qaynaqlarda zikr edilir. Nəticə olaraq deyə bilərik ki, Əməvilər zamanında məhdud sayıda və sönük də olsa tərcümə fəaliyyətləri həyata keçirilirdi. Amma bu tərcümələr fəlsəfə və məntiqə dair olmayıb daha çox tibb və kimya elmləri sahəsində idi.

Fəlsəfi əsərlərin ərəb dilinə tərcümə edilməsi Abbasilər zamanında xüsusilə də xəlifə Mənsur (754-755) və Məmunun (814-833) zamanında başlamışdır. Qeyd edək ki, xəlifə Mənsurun zamanında tərcümə edilən əsərləri böyük əksəriyyətini astranomiya (nucum) və həndəsə elmlərinə dair əsərlər təşkil edirdi. Amma Aristotelin Organon adlı əsəri də ilk dəfə bu xəlifənin əmri ilə ərəbcəyə tərcümə edilmişdir. Bu əsəri ilk dəfə ərəbcəyə tərcümə edən şəxsin isə İran əsilli Abdullah ibni Müqəffa (ö. 759) olduğu mənbələrdə nəql edilir. Əsl fəlsəfi əsərlərin tərcüməsinə isə xəlifə Məmunun dönəmində başlanmışdır. Hətta elmi müzakirələrə çox maraq göstərən xəlifə Məmun 832-ci ildə Hikmət Evi (Darul-hikmə) adında böyük bir tərcümə müəssəsi inşa etdirmiş və yunanca əsərləri tərcümə etdirmək üçün Bizansdan buraya çoxlu kitab gətirtmişdir. Bütün bunlar sayəsində VIII əsrdən X əsrə qədər davam edən bu tərcümə fəaliyyətləri sayəsində İslam ölkələri mədəniyyət və fəlsəfənin mərkəzlərinə çevrildilər və müxtəlif İslam diyarlarında bir çox məşhur tərcüməçilər yetişdi. Müsəlmanları məntiq əsərlərini tərcümə etməyə sövq edən səbəb isə fəth etdikləri ölkələrdə müsəlman olmayan millətlərə qarşı öz etiqadlarını müdafiə etmə təşəbbüsləri olmuşdur. Belə ki, müsəlmanların fəth etdikləri ərazilərdə yaşayan xristiyan, yəhudi və sair kimi millətlər öz dini etiqadlarını yunanlardan öyrəndikləri məntiq metodu ilə müdafiə edirdilər. Bunlarla qarşılaşan müsəlmanlar öz etiqadlarını müdafiə etmək üçün sistematik qaydalar qoymaq ehtiyacını hiss etdilər və bu da onları yunan məntiqini öyrənməyə sövq etmişdir. Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, qeyri müsəlmanlara qarşı İslam etiqadını müdafiə etmək üçün onların da qəbul edəcəyi metoddan (məntiq) istifadə edənlər daha çox mötəzilə alimləri olmuşdur.

Nəticə olaraq demək mümkündür ki, İslam aləmi fəlsəfə və məntiq kimi əqli elmlərlə tərcümə fəaliyyətləri nəticəsində tanış olmuşdur. İslam mədəniyyətində məntiq sahəsindəki araşdırmalar xəlifə Mənsur tərəfindən Aristotelin Organon adlı əsərinin ərəbcəyə tərcümə edilməsi ilə başlamışdır.



Şərhlər

 
İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
Banner

Sizin Reklam Burada

------------------------
------------------------

En Son Yükləmələr

Seyyid Peyman - En insan
Seyyid Peyman - Zeynəb Zeynəb
Hacı Sahib - Səfərdə olanın orucu
Hacı Sahib - Oruc tutan su içə bilər?
Hacı Sahib - Dəstəmazın danışması
Rusif Ucar - Üsyan
Hacı Sahib - İntizar
Hacı Sahib - İntizar çəkmək
Hacı Sahib - Kiçik günahı unutmaq
Hacı Şahin - Dini ehtiyac
Hacı Şahin - Diqqət eləmək
Hacı Şahin - Din təbliğ etmək
Hacı Eldayaq - Allah üçün
Hacı Eldayaq - Allahı unuduruq
Hacı Eldayaq - Allahımızı ucuz satırıq
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu Hacı Möhübbət - Şah səlamun aleyk
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Ağam Əbəlfəz
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Əli kimdir
Seyyid Peyman - Şah salamun aleyk
Hacı Sahib - Şəban ayının əməlləri
Vasif Vəsfinur - Xanım Zeynəb
Vasif Vəsfinur - Əbəlfəz
Kamran Fərat - Vətən marşı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayinın duası
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayının savabı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayında oruc olmaq
Hacı Samir - İmam Əli (ə) qızını Ömərə veribmi
Hacı Samir - Qiyamətin peşmançılığı
Hacı Samir - Bəni İsrail
Hacı Ramil - İnsanın batini və zahiri
Hacı Ramil - İnsan öləndən sonra
Hacı Ramil - Həsəd
Hacı Zahir Mirzəvi - Günahlardan yoruldum
Hacı Zahir Mirzəvi - Ağlama ey nuri eynim
Hadi Kazemi - Kərbəladır vətənim
Hadi Kazemi & Rza İgidoğlu - Su görəndə
Mamed Sadiq - Həzrət Əli
Mamed Sadiq - Hüseynim deyərəm
Mamed Sadiq - Gözlədiyim vardı mənim
Hacı Şahin - Coun
Hacı Şahin - Arzu və dua
Hacı Şahin - Allahın rəhminə sığınmaq
Hacı Sahib - Novruz Bayramının namazı
Hacı Sahib - Novruz Bayramının duası
Hacı Sahib - Novruz günü İslamda
Hacı Eldayaq - Bəhlul Danəndə və Harun ər Rəşid
Hacı Eldayaq - İmamın alimlərlə bəhsi
Hacı Eldayaq - Allahın qüdrəti
Hacı Eldayaq - Ana haqqı
Hacı Eldayaq - Ağlamaq
Hacı Sahib - Şəhidin haqqı
Hacı Sahib - Şəhidliyə şövq
Şəhidlik haqqında
Hacı Sahib - Şəhidlər haqqında
Fizuli Fəzli - Cəfəri Sadiq
Əbu Bəkr Cayır - Zeynəbim
Əhli-Beyt qrupu - Can Zeynəb
İntizar qrupu - Can Hüseynim
Heydəri Kərrar qrupu - İmam Rza
Hacı Sahib - xanım Zəhranın təkvini vilayəti
Hacı Sahib - Xanım Zəhranın şəfaəti
Hacı Ramil - Zəhracan
Elşən Xəzər - Ya Zəhra
Hacı Samir - Xanım Zəhra buyurur
Hacı Şahin - Xanım Zəhraya təvəssül
Vasif Vəsfinur - Zəhradadır dərmanın
Vasif Vəsfinur - Allah Allah
Vasif Vəsfinur - Əli oğlu Həsən
Vasif Vəsfinur - Qara zindanlara qardaş
Hacı Əhliman - Namaz qılanın ictimai vəzifəsi
Hacı Əhliman - Azanı gözəl səsli biri oxumalıdır
Hacı Əhliman - Hicablı xanım facebookda
Hacı Əhliman - Dindarın ailədə rəftarı
Hacı Əhliman - Geyiminizə fikir verin
Vasif Vəsfinur - İnsan bilə bilməz
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ammar Halwachi - Haydar
Hacı Zahir Mirzəvi - Əbəlfəz
Hacı Mehdi Dərbəndi - Xudaya
Hacı Ramil - Bədgüman insanlar
Hacı Ramil - Ailədə kişi və qadın
Hacı Ramil - Bəlanı tezləşdirən günahlar
Kamran Fərat - Zeynəb
Hacı Sahib - Yeni ili qeyd eləmək olar?
Muhəmməd Nardarani - Ya İmam Zaman
Muhəmməd Nardarani - Məzlum Həsən Əskəri
Badi Kubə - Ey vay Ruqəyyəm
Zühur İlahi nəğmələr qrupu - Gəl anacan
Dönməz Nuri Pərvin Quluzadə - Ya Hüseyn
Vasif Vəsfinur - Tərəfdarı-Hüseynəm
Vasif Vəsfinur - Ruqəyyə
Vasif Vəsfinur - Muxtaram
 

Təqvim

«    İyul 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031 

Quran Dinlə

Eşq Vilayəti

Banner

Hicab bağlamaq dərsləri


--------

--------

--------

--------

--------

--------

--------

 
 
Created by Donamor