RSS
 

Login:
Şifrə:
» » Füzuli niyə “namaz əhli ilə durub-oturma” yazırdı?

Xəbər lenti

"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi...
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı...
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu...
Siffeyn savaşı
Siffeyn savaşı...
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri...
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)...
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri...
İzdivacda vasitəçilik
İzdivacda vasitəçilik...
Hədislərdə vəhdətə çağırış
Hədislərdə vəhdətə çağırış...
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?...

Dini Üsiyyət

Saytı bəyəndin?

Bəli
Xeyr

Namaz vaxtları

Saat

Son Şərhlər

FaceBook

Qan yaddaşımız

Dini yьkləmələr


Hacı Sahib


Hacı Şahin


Ocaq Necad ağa


Firuqi ağa


Mir Cəfər ağa


Hacı Qürbət


Hacı Əhliman


Hacı Ələmdar


Hacı Ramil


Hacı Samir


Hacı Vasif

Reklam





Online SMS Yaz!
Online Sms:

Füzuli niyə “namaz əhli ilə durub-oturma” yazırdı?

 
Müəllif: Admin | Bölmə: Poeziya, Slide | Vaxt: 15-02-2017, 09:15 | Şərh sayı: (0) | Baxılıb: 1081

Füzuli niyə “namaz əhli ilə durub-oturma” yazırdı?


Füzuli niyə “namaz əhli ilə durub-oturma” yazırdı?Azərbaycan klassik ədəbiyyatında ən çox təhlil və təbliğ edilən şairlərdən biri Füzulidir desək, səhv etmərik. Həqiqətən, Füzuli ədəbiyyat tariximizdə yeni bir səhifə açmış, təzə nəfəs yaratmış və özündən sonrakı şairlərin yaradıcılığına çox güclü təsir göstərmişdir.

XVI əsrdən sonra yaşamış elə bir əruz şairi tapmaq çətindir ki, Füzulidən bəhrələnməmiş olsun. Özü də bu xüsusiyyət yalnız Şimali Azərbaycan ədəbiyyatına deyil, həm də Cənubi Azərbaycan, Osmanlı və Orta Asiya ədəbiyyatına şamil edilə bilər.

Füzuli yaradıcılığında dini motivlər qırmızı xətt kimi keçir, bu xəttin mərkəzində isə Əhli-beyt sevgisi durur. İstər şairin üç dildə (azərbaycan, fars və ərəb) yazdığı qəzəl və qəsidələrdə, istərsə də “Hədiqətüs-süəda” və “Mətləül-etiqad” kimi əsərlərdə bunun bariz nümunəsi görünməkdədir. Üstəlik, Füzulinin müqəddəs torpaqlarda yaşayıb-yaratması, Kərbəlada İmam Hüseyn (ə) hərəmində xidmət etməsi və orada da torpağa tapşırılması onun dini dəyərlərə sadiq olduğunu iddia etməyə əsas verir.

Bu məqalədə şairin haqqında müəyyən şübhələrə səbəb olan bir məqam haqqında söz açacağıq. Söhbət Füzulinin:

Könül, səccadəyə basma ayaq, təsbihə əl vurma,

Namaz əhlinə uyma, onlar ilə durma, oturma!

beyti ilə başlayan qəzəlindən gedir. Sovet dövründə təhsil alanlar yaxşı xatırlayırlar ki, orta məktəbin yuxarı sinif ədəbiyyat dərsində bu qəzəli Füzulinin dinsiz və ateist düşüncəyə sahib olmasının sübutu kimi tədris edirdilər. Təəssüf ki, qəzəlin mənası barədə yetərincə izahlar hələ də verilmir. Təqdim edilən bəzi şərhlər isə həqiqətdən çox uzaqdır. Belə ki, siyasət xadimlərimizdən biri bu qəzələ istinad edərək Füzulini kafir adlandırır. Hörmətli akademiklərimizdən biri isə öz müsahibəsində nəinki qəzəlin mənasını açmağa cəhd etmir, əksinə, öz şərhi ilə məsələni daha da şübhəli şəklə salır.

Əvvəla, bunu qeyd edək ki, hər şairin düşüncəsindəki irfani istilahlar fərqlənə bilər. Sözün hansı mənada işlənməsi çox zaman şairin tutumundan, mənəvi halətindən asılıdır. Eləcə də, təsəvvüf lüğətlərində bəzi istilahlara müxtəlif mənalar vermişlər. Ona görə də, Füzulinin məlum qəzəlində və digər əsərlərdə bəzi kəlmələrin məna yükü oxucunu çaşdırmasın. Müəyyən söz bir baxımdan küfr ittihamına səbəb olsa da, digər baxımdan simvollar yolu ilə izah edilə bilər. Biz də Füzulinin bu qəzəlində rast gəlinən və ilk baxışdan dinə zidd görünən məsələlərdən bəzilərinə aydınlıq gətirməyə çalışacağıq.

Bizim qənaətimizə görə, Füzuli bu qəzəli klassik təsəvvüf ənənəsinə uyğun mövqedən, simvolların dili ilə qələmə almışdır. Bu qəzəl şairin bəzi başqa əsərləri ilə məna və üslub baxımından yaxın olsa da, bəzi əsərlərindən seçilir. Belə ki, şairin bir çox əsərləri bu cür simvollardan uzaq, daha qəti fikirləri özündə ehtiva edir. Ona görə də, belə bir ehtimalı istisna etmirik ki, bəlkə də bu qəzəl Füzuli yaradıcılığında müəyyən bir dövrün məhsulu olmuşdur.

Nəzərdən qaçırmayaq ki, haqqında danışılan qəzəl Füzuli divanının heç də bütün mötəbər nüsxələrində mövcud deyil. Belə ki, Füzulinin azərbaycanca divanının hələ ki ən mükəmməl nəşri sayılan və mərhum professor Həmid Araslı tərəfindən hazırlanmış 1958-ci il nəşrində (beşcildliyin birinci cildi) qeyd edilir ki, tədqiqat zamanı istifadə edilmiş 7 nüsxənin üçündə bu qəzəl yoxdur.

Qəzəl barədə mülahizələrə başlamazdan əvvəl bir suala cavab verməyin faydalı olduğunu düşünürük. Niyə orta əsrlərdə yaşayıb-yaratmış, yüksək əxlaq və əqidə sahibi olmuş böyük şairlərin əsərlərinin əksəriyyətində əyyaşlıq məclislərinə xas olan, dini dəyərləri inkar edən ifadələrə bol-bol rast gəlirik? Mey, şərab, meyxanə, saqi, badə, piyalə, peymanə, xumar, canan, ləb, busə, zülf, xəttü-xal, qumar, zünnar, bütxanə, tərsabeçə kimi sözlər bu şairlər tərəfindən niyə rəğbətlə xatırlanıb? Əksinə, məscid, zahid, abid, təsbih, həya, vaiz kimi müsbət mənalı sözlər isə məzəmmətlə yad edilib?

Bu sualın cavabı barədə fərqli fikirlər mövcuddur. Bir nəzəriyyəyə görə, ariflər özləri üçün sanki şifrə olunmuş bir dil yaratmışlar. Bu yolla onlar öz düşüncələrini hazırlıqsız, yad insanlardan gizlətmək istəyirdilər. Çünki həqiqətən, o halları yaşamadan həmin yazıları oxumaq insanın əqidəsində ciddi çaşqınlıqlar yarada bilər. İkinci nəzəriyyəyə görə, qədim sufilər qəsdən belə bir yola əl atmışlar. Onlar istəmirdilər ki, xalqın gözündə böyük görünsünlər, həmişə diqqətlə əhatə olunsunlar. Bu, onların mənəvi təkamülünə, təvazösünə və riyazətinə (fiziki-mənəvi çalışmalarına) mane ola bilərdi. Əksinə, onlar xalqın gözündə əskik görünmək, tərk olunmaq marağında idilər. Bununla onlar öz mənəmliklərini öldürüb, xudbinliyə qalib gələ bilirdilər, tənha və qapalı həyat tərzinə davam etməyə imkan tapırdılar. Buna görə sufilər cəmiyyət içində əyyaşlara xas olan, dini dəyərlərə uyğun gəlməyən sözlər danışır, özlərini sərxoş kimi göstərir, zahidləri məsxərəyə qoyurdular. Sonralar get-gedə bu üslub təsəvvüf ədəbiyyatının dilinə çevrildi və əsrlər boyunca ona riayət olundu.

Hər halda, bunu unutmayaq ki, orta əsrlərin yetirməsi olan, fars, türk və sairə dillərdə yazıb-yaradan elə bir şair tapmaq çətindir ki, bu cür “şifrələrdən” istifadə etməsin. Həmin şeirləri zahiri mənada qəbul etmək, Hafiz Şirazi, Mövlana Rumi, Həkim Sənai, Əttar Nişaburi, Əbdürrəhman Cami, Şəms Təbrizi, Mahmud Şəbüstəri, Saib Təbrizi kimi nəhəng şairlərin dindən uzaq olduqlarını iddia etmək mənasına gəlir. Həmçinin, belə bir düşüncə ilə Şeyx Bəhai, Feyz Kaşani, Molla Hadi Səbzəvari kimi böyük din alimlərinin şəxsiyyəti, yazdıqları irfani şeirlər üzündən şübhə altına düşür...



Şərhlər

 
İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
Banner

Sizin Reklam Burada

------------------------
------------------------

En Son Yükləmələr

Seyyid Peyman - En insan
Seyyid Peyman - Zeynəb Zeynəb
Hacı Sahib - Səfərdə olanın orucu
Hacı Sahib - Oruc tutan su içə bilər?
Hacı Sahib - Dəstəmazın danışması
Rusif Ucar - Üsyan
Hacı Sahib - İntizar
Hacı Sahib - İntizar çəkmək
Hacı Sahib - Kiçik günahı unutmaq
Hacı Şahin - Dini ehtiyac
Hacı Şahin - Diqqət eləmək
Hacı Şahin - Din təbliğ etmək
Hacı Eldayaq - Allah üçün
Hacı Eldayaq - Allahı unuduruq
Hacı Eldayaq - Allahımızı ucuz satırıq
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu Hacı Möhübbət - Şah səlamun aleyk
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Ağam Əbəlfəz
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Əli kimdir
Seyyid Peyman - Şah salamun aleyk
Hacı Sahib - Şəban ayının əməlləri
Vasif Vəsfinur - Xanım Zeynəb
Vasif Vəsfinur - Əbəlfəz
Kamran Fərat - Vətən marşı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayinın duası
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayının savabı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayında oruc olmaq
Hacı Samir - İmam Əli (ə) qızını Ömərə veribmi
Hacı Samir - Qiyamətin peşmançılığı
Hacı Samir - Bəni İsrail
Hacı Ramil - İnsanın batini və zahiri
Hacı Ramil - İnsan öləndən sonra
Hacı Ramil - Həsəd
Hacı Zahir Mirzəvi - Günahlardan yoruldum
Hacı Zahir Mirzəvi - Ağlama ey nuri eynim
Hadi Kazemi - Kərbəladır vətənim
Hadi Kazemi & Rza İgidoğlu - Su görəndə
Mamed Sadiq - Həzrət Əli
Mamed Sadiq - Hüseynim deyərəm
Mamed Sadiq - Gözlədiyim vardı mənim
Hacı Şahin - Coun
Hacı Şahin - Arzu və dua
Hacı Şahin - Allahın rəhminə sığınmaq
Hacı Sahib - Novruz Bayramının namazı
Hacı Sahib - Novruz Bayramının duası
Hacı Sahib - Novruz günü İslamda
Hacı Eldayaq - Bəhlul Danəndə və Harun ər Rəşid
Hacı Eldayaq - İmamın alimlərlə bəhsi
Hacı Eldayaq - Allahın qüdrəti
Hacı Eldayaq - Ana haqqı
Hacı Eldayaq - Ağlamaq
Hacı Sahib - Şəhidin haqqı
Hacı Sahib - Şəhidliyə şövq
Şəhidlik haqqında
Hacı Sahib - Şəhidlər haqqında
Fizuli Fəzli - Cəfəri Sadiq
Əbu Bəkr Cayır - Zeynəbim
Əhli-Beyt qrupu - Can Zeynəb
İntizar qrupu - Can Hüseynim
Heydəri Kərrar qrupu - İmam Rza
Hacı Sahib - xanım Zəhranın təkvini vilayəti
Hacı Sahib - Xanım Zəhranın şəfaəti
Hacı Ramil - Zəhracan
Elşən Xəzər - Ya Zəhra
Hacı Samir - Xanım Zəhra buyurur
Hacı Şahin - Xanım Zəhraya təvəssül
Vasif Vəsfinur - Zəhradadır dərmanın
Vasif Vəsfinur - Allah Allah
Vasif Vəsfinur - Əli oğlu Həsən
Vasif Vəsfinur - Qara zindanlara qardaş
Hacı Əhliman - Namaz qılanın ictimai vəzifəsi
Hacı Əhliman - Azanı gözəl səsli biri oxumalıdır
Hacı Əhliman - Hicablı xanım facebookda
Hacı Əhliman - Dindarın ailədə rəftarı
Hacı Əhliman - Geyiminizə fikir verin
Vasif Vəsfinur - İnsan bilə bilməz
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ammar Halwachi - Haydar
Hacı Zahir Mirzəvi - Əbəlfəz
Hacı Mehdi Dərbəndi - Xudaya
Hacı Ramil - Bədgüman insanlar
Hacı Ramil - Ailədə kişi və qadın
Hacı Ramil - Bəlanı tezləşdirən günahlar
Kamran Fərat - Zeynəb
Hacı Sahib - Yeni ili qeyd eləmək olar?
Muhəmməd Nardarani - Ya İmam Zaman
Muhəmməd Nardarani - Məzlum Həsən Əskəri
Badi Kubə - Ey vay Ruqəyyəm
Zühur İlahi nəğmələr qrupu - Gəl anacan
Dönməz Nuri Pərvin Quluzadə - Ya Hüseyn
Vasif Vəsfinur - Tərəfdarı-Hüseynəm
Vasif Vəsfinur - Ruqəyyə
Vasif Vəsfinur - Muxtaram
 

Ən Çox Oxunanlar

Təqvim

«    Sentyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 

Quran Dinlə

Eşq Vilayəti

Banner

Hicab bağlamaq dərsləri


--------

--------

--------

--------

--------

--------

--------

 
 
Created by Donamor