RSS
 

Login:
Şifrə:
» » Şərqi uçurumdan necə xilas etməli?

Xəbər lenti

"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi...
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı...
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu...
Siffeyn savaşı
Siffeyn savaşı...
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri...
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)...
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri...
İzdivacda vasitəçilik
İzdivacda vasitəçilik...
Hədislərdə vəhdətə çağırış
Hədislərdə vəhdətə çağırış...
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?...

Dini Üsiyyət

Saytı bəyəndin?

Bəli
Xeyr

Namaz vaxtları

Saat

Son Şərhlər

FaceBook

Qan yaddaşımız

Dini yьkləmələr


Hacı Sahib


Hacı Şahin


Ocaq Necad ağa


Firuqi ağa


Mir Cəfər ağa


Hacı Qürbət


Hacı Əhliman


Hacı Ələmdar


Hacı Ramil


Hacı Samir


Hacı Vasif

Reklam





Online SMS Yaz!
Online Sms:

Şərqi uçurumdan necə xilas etməli?

 
Müəllif: Admin | Bölmə: Xəbərlər | Vaxt: 29-10-2015, 21:49 | Şərh sayı: (0) | Baxılıb: 609

Şərqi uçurumdan necə xilas etməli?


Şərqi uçurumdan necə xilas etməli?


Rusiyanın Suriyaya soxulması uzun müddət davam edən geosiyasi strukturu pozub. Artıq ABŞ-a yeni strategiya və yeni prioritetlər lazımdır.

İranla nüvə anlaşmasının Yaxın Şərqdə strateji stabilliyin təmin olunması baxımından müzakirələr başlamamış, regiondakı strateji vəziyyət pozuldu. Rusiyanın Suriyadakı fəaliyyəti ABŞ-ın bu ərazilərə nəzarətinin zəifləməsinin bariz nümunəsi oldu. Belə ki, 1973-cü ildəki Ərəb - İsrail münaqişəsi zamanı məhz ABŞ bu əraziləri nəzarətdə saxlamağı öz üzərinə götürmüşdü.Bu hadisədən sonra Misir SSRİ ilə əlaqələri kəsərək ABŞ-a yönəlməyə başladı. Məhz bu hadisədən sonra Misirin, İsrail və İordaniya ilə münasibətləri tənzimləndi və bu ölkə ilə Suriya arasında BMT-nin silahlıları yerləşdirildi. Artıq 40 ilə yaxındır ki, bu ərazilərdə stabillik davam edirdi. Ardınca Səddam Hüseynin Küveyti ələ keçirmək cəhdləri də ABŞ tərəfindən süquta uğradıldı. ABŞ eyni zamanda İraq və Əfqanıstanda terrorizmə qarşı mübarizəsini də davam etdirirdi. Bu işdə ABŞ-a Səudiyyə Ərəbistanı, İordaniya, Misir və Fars Körfəzi ətrafı ölkələr də köməklik göstərirdilər. Rusiyanın ərazidəki hərbi fəaliyyəti yoxa çıxmışdı.

Dünyaca məşhur siyasətçi, ABŞ prezidentləri Riçard Nikson və Cerald Fordun dövründə milli təhlükəsizlik müşaviri və dövlət katibi olmuş Henri Kissincer The Wall Street Journal-da dərc etdirdiyi "A Path Out of the Middle East Collapse" məqaləsindəə bildirir ki, hazırda bu vəziyyət süquta uğrayıb. Ərazidəki 4 ölkədə, Suriya, Liviya, Yəmən və İraqda siyasi qeyri-stabillik hökm sürür. İraq və Suriyanın bir hissəsinə isə radikal islamçı kimi tanınan İŞİD nəzarət edir. Onlar dünyadakı vəziyyəti kökündən dəyişmək niyyətindədirlər.

İŞİD-in fəaliyyəti islamdakı sünni-şiə mübarizəsinə yeni rəng qatıb. Sünni hökumətləri şiə dövləti olan İrandan və İŞİD-dən çəkinir. İran ikili standartlarına görə daha təhlükəli görünür. Bir tərəfdən İran beynəlxalq normalara cavab verən və dünyəvi diplomatiyanı dəstəkləyən ölkə kimi çıxış edir. Digər tərəfdən isə cihad prinsiplərini qoruyan "Hizbulla" , "Həmas" kimi təşkilatları və Yəməndəki husiləri dəstəkləyir.

Nəticədə Yaxın Şərq üzərində 4 ciddi təhlükə yaranıb: şiə İranı tərəfindən olan təhlükə, siyasi strukturlara təzyiq göstərən radikal islam qruplaşmaları, daxildəki siyasi, etnik və dini qarşıdurmalar və nəhayət daxili təzyiq, hansı ki, siyasi, sosial və iqtisadi kursu süquta doğru aparır.Bu mənada Suriyanın vəziyyəti daha acınacaqlıdır. Sünnilərin diktatora qarşı üsyanı ölkəni etnik və dini parçalara bölüb. İndi bütün tərəflərin öz silahlı qüvvələri var. Bu azmış kimi, öz maraqlarını güdən xarici müdaxilələr də kifayət qədərdir. İran tarixi nöqteyi-nəzərdən Bəşər Əsədi dəstəkləyir. Fars körfəzi ölkələri İŞİD-dən çox qorxduqları İranın planlarını parçalamaq üçün Əsədin əleyhinədirlər. Onlar, təbii ki, İŞİD-in məhv olmasını istəyirlər, lakin bir şərtlə ki, burada İran qalib gəlməsin. Hadisələri İran və ABŞ arasındakı nüvə anlaşması bir qədər dəyişib. Belə fikir yaranıb ki, ABŞ İranın regiondakı hegomonluğunu qəbul edib.

Bütün bu hadisələr tarixdə ilk dəfə Rusiyaya imkan yaratdı ki, yaxın Şərqdəki hərbi fəaliyyətini intensivləşdirsin. Rusiya qorxur ki, Suriyada Əsədin məğlubiyyəti radikal islamçıları hakimiyyətə gətirər və bunun nəticəsində radikal islam Rusiyadakı müsəlman ərazilərinə qədər gəlib çıxar. Xüsusən də Şimali Qafqaza.

İlk baxışdan Rusiyanın addımları Suriyada şiələri dəstəkləyən İrana sərf edir. Əsədin dəstəklənməsi Rusiya üçün prioritet deyl, əsas məqsəd gücü balanslı şəkildə təmin etməkdir ki, Rusiyanın sərhədləri bundan ziyan çəkməsin. Qarşımızda ideoloji deyil, geosiyasi problem var və onu da geosiyasi nöqteyi-nəzərdən həll etmək lazımdır. Fakt isə odur ki, Rusiyanın hərbi müdaxiləsi ABŞ və region ölkələri üçün əsl yenilik olub.

ABŞ tərəflərdən heç birinin maraqlarını dəstəkləmir və bu səbəbdən tezliklə regiondakı nüfuzunu itirə bilər. Hazırda ABŞ bütün dini qruplaşmalara qarşıdır. Misirlə ABŞ insan hüquqları baxımından problem yaşayır, Səudiyyə Ərəbistanı ilə bağlı problem Yəməndir. Suriya konfliktində isə tərəflərin müxtəlifliyi əngəldir. ABŞ Əsədin getməyini istəyir, lakin bu istiqamətdə ciddi addımlar atmır. Əsədin gedişi halında hakimiyyətə gətirilə biləcək alternativ qüvvə ilə bağlı da ABŞ-ın heç bir təklifi yoxdur.Boşluğu isə Rusiya, İŞİD, İran və digər dini qruplaşmalar doldurur. Rusiya və İran Əsədi dəstəkləyir, Rəsmi Tehran isə hələ öz imperialist ideyalarını da aşılamağa cəhd edir. Fars körfəzi ölkələri, eləcə də İordaniya və Misir ABŞ məqsədlərini üstün tuturlar, lakin qorxurlar ki, onların sərhədlərində daha bir Liviya yaranacaq. ABŞ-ın İranla bağlı yeni siyasəti çıxış yolu kimi dəyərləndirilir. Administrasiya bildirib ki, onlar İranın imperialist planlarına, cihad siyasətinə və nüvə silahı ilə bağlı danışıqların pozulmasına qarşıdırlar.

Hazırda ABŞ-ın İrana qarşı siyasəti Niksonun vaxtı ilə Çinə qarşı siyasəti ilə müqayisə olunur. O vaxt buna etiraz edənlər çox olsa da, nətiəcədə SSRİ-də dəyişikliklər oldu və soyuq müharibə başa çatdı. Lakin bu müqayisələr yersizdir. 1971-ci ildə Çinlə razılığın əldə olunmasında əsas faktor kimi SSRİ-nin Asiyada hegemonluğuna son qoymaq göstərilirdi. Bunu hər iki tərəf qəbul etmişdi. Anlaşmanı möhkəmlədən bir digər amil isə Çinin sərhədində yerləşdirilən 42 sovet diviziyası idi. İranla bağlı isə hadisələr bir qədər fərqlidir. Nüvə anlaşması razılaşdırılsa da, Ayətulla Əli Xamneyi bildirib ki, ABŞ onlar üçün hələ də "böyük şeytan" statusunu itirməyib və bu razılıq nüvə anlaşmasından kənara çıxmayacaq. Xamneyi onu da əlavə edib ki, 25 ildən sonra İsrail olmayacaq.

45 il bundan qabaq, ABŞ və Çin münasibətlərinin simmetrik gözləntiləri var idi. İranla bağlı vəziyyət fərqlidir. Anlaşma qüvvəyə minən kimi İran inamla öz hədəflərinə doğru gedəcək. ABŞ-ın öz məqsədinə çatması isə İranın fəaliyyətindən asılı olacaq. Çinlə münasibətləri ABŞ Pekindəki dəyişikliklərin fonunda reallaşdırmağı bacardı, İranda isə ümid sistemin fundamental dəyişikliklərinədir. Amerika siyasəti digər tərəflərin fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq əvəzinə, onları daha da maraqlandırır. ABŞ iki müxtəlif fikirli güc strukturları ilə münasibət qurmağa cəhd edir. Sünni bloku Fars körfəzi ölkələri, Misir, İordaniya və Saudiyyə Ərəbistanından ibarətdir. Şiə blokunu isə İran, İraqın şiə hissəsi, Hizbullahın nəzarətində olan Livan və Yəmənin husilərdən ibarət hissəsi təşkil edir. Belə olan halda "Düşmənimin düşməni mənim dostumdur" deyimi işləmir. Yaxın Şərqdə ABŞ üçün düşmənin düşməni elə düşmən olaraq qalır.

Çox şey tərəflərin son hadisələr zamanı atacağı addımlardan asılıdır. ABŞ sünni tərəfdaşlarının maraqlarına xidmət edə biləcəkmi? İran nüvə anlaşmasını necə dərk edəcək? İran liderləri hesab edə bilərlər ki, bu anlaşma onları faciədən qurtarıb. Belə olan halda onlar İranı beynəlxaq normalara uyğun formaya gətirməyə çalışacaqlar. Digər tərəfdən onlar hesab edə bilərlər ki, qalib gəliblər və təzyiqə baxmayaraq öz hədəflərinə çatıblar. Bu İrana adət etdiyi ikili standartlardan çıxış etmək istiqamətində əsl stimul ola bilər.Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl olduğu kimi, tarix göstərir ki, iki sərt tərəfin əməkdaşlığı rahatlıqla qarşıdurmaya çevrilir. Belə tərəflər arasında balansı qorumaq çox çətindir. Hazırda dünyada baş verən böhran qeyri-ənənəvi üsullarla - kibernetik və nüvə texnologiyaları ilə müşahidə edilir. Regional hökümətlərin nüvə yarışması, Yaxın Şərqdə köklü dəyişikliklərlə nəticələnə bilər. Regionda nüvə silahından istifadə olunsa, bu, böyük faciə ilə müşahidə olunacaq. ABŞ bunun qarşısını almaq üçün bütün imkanlarından istifadə etməlidir.

Əfsuslar olsun ki, taktiki suallara çox vaxt ayırırıq. İlk növbədə biz prioritetli strateji konsepsiyanı müəyyənləşdirməliyik. Bu, aşağıdakı kimi həyata keçirilməlidir.

Nə qədər ki, İŞİD mövcuddur, bu qurum Yaxın Şərqdəki vəziyyəti qəlizləşdirəcək. İŞİD fəaliyyətini regionla məhdulaşdırmaq niyyətində deyl. Qurum imperial və cihadçı ideyaların təbliği ilə məşğuldur. İŞİD-in məhv edilməsi Əsədin kənarlaşdırılmasından daha vacibdir. Əsas məqsəd ərazini terrorizmin mənbəyinə çevirməməkdir. ABŞ-ın bu istiqamətdəki zəif fəaliyyəti isə İŞİD-i daha da gücləndirməkdədir.

ABŞ Rusiyanın regiondakı hərbi fəaliyyəti ilə barışıb. 1973-cü ildəki sistemin yaradıcıları üçün Rusiyanın fəaliyyəti nə qədər xoşagəlməz olsa da, Yaxın Şərqdə praqmatik düşüncələr qaçılmazdır. Bu vəziyyətdə Rusiya və ABŞ-ın məqsədləri eyni kimi görünür. Əsas hədəf İŞİD-in məhv edilməsidir. Əgər Rusiya İŞİD-ə qarşı fəaliyyətini bir qədər yüngülləşdirsə, bu ABŞ-la münasibətlərin istiləşməsinə gətirib çıxaracaq.

Ərazilərin geri qaytarılmasında yerli sünni qruplaşmalar yaxından iştirak etməlidirlər. Bu addımın atılmasında Ərəbistan yarımadası ölkələri, eləcə də Misir və İordaniya yaxından iştirak etməlidir. Türkiyə konstitusiya böhranını həll etdikdən sonra prosesə öz töhfəsini verməlidir.Ərazilər qeyri-radikal qüvvələrin nəzarətinə keçdikdən sonra Suriya hökumətinin formalaşdırlması ilə məşğul olmaq vacib şərtlərdəndir. Yaxşısı bu olar ki, nüseyrilər (ələvilər) və sünnilərin iştirakı ilə federal sistem yaradılsın. Nüseyri regionları bura daxil olsa, bu zaman genosid və xaos riski azalacaq.

Belə bir Yaxın Şərq ABŞ-dan hərbi zaminlik tələb edəcək. Hansını ki, Administrasiya İranla nüvə razılaşdırılması zamanı ənənəvi sünni tərəfinə söz verib.

Bu kontekstdə açar rolunu İran oynaya bilər. Əgər İran beynəlxalq münasibətlərdə Vestfal siteminə sadiqlik nümayiş etdirsə, o zaman ABŞ İranla dialoqa hazır olmalıdır.

ABŞ 21-ci əsrdə hansı rolu oynayacağını müəyyənləşdirməlidir. Yaxın Şərq rəsmi Vaşinqton üçün çox çətin bir sınaq meydanıdır. Hər şey təkcə ABŞ-ın hərbi gücündən deyl, yeni dünyanı anlamaq və onu idarə etmək anlayışından da asılı olacaq.



Orxan Hun
Milli.Az



Şərhlər

 
İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
Banner

Sizin Reklam Burada

------------------------
------------------------

En Son Yükləmələr

Seyyid Peyman - En insan
Seyyid Peyman - Zeynəb Zeynəb
Hacı Sahib - Səfərdə olanın orucu
Hacı Sahib - Oruc tutan su içə bilər?
Hacı Sahib - Dəstəmazın danışması
Rusif Ucar - Üsyan
Hacı Sahib - İntizar
Hacı Sahib - İntizar çəkmək
Hacı Sahib - Kiçik günahı unutmaq
Hacı Şahin - Dini ehtiyac
Hacı Şahin - Diqqət eləmək
Hacı Şahin - Din təbliğ etmək
Hacı Eldayaq - Allah üçün
Hacı Eldayaq - Allahı unuduruq
Hacı Eldayaq - Allahımızı ucuz satırıq
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu Hacı Möhübbət - Şah səlamun aleyk
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Ağam Əbəlfəz
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Əli kimdir
Seyyid Peyman - Şah salamun aleyk
Hacı Sahib - Şəban ayının əməlləri
Vasif Vəsfinur - Xanım Zeynəb
Vasif Vəsfinur - Əbəlfəz
Kamran Fərat - Vətən marşı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayinın duası
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayının savabı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayında oruc olmaq
Hacı Samir - İmam Əli (ə) qızını Ömərə veribmi
Hacı Samir - Qiyamətin peşmançılığı
Hacı Samir - Bəni İsrail
Hacı Ramil - İnsanın batini və zahiri
Hacı Ramil - İnsan öləndən sonra
Hacı Ramil - Həsəd
Hacı Zahir Mirzəvi - Günahlardan yoruldum
Hacı Zahir Mirzəvi - Ağlama ey nuri eynim
Hadi Kazemi - Kərbəladır vətənim
Hadi Kazemi & Rza İgidoğlu - Su görəndə
Mamed Sadiq - Həzrət Əli
Mamed Sadiq - Hüseynim deyərəm
Mamed Sadiq - Gözlədiyim vardı mənim
Hacı Şahin - Coun
Hacı Şahin - Arzu və dua
Hacı Şahin - Allahın rəhminə sığınmaq
Hacı Sahib - Novruz Bayramının namazı
Hacı Sahib - Novruz Bayramının duası
Hacı Sahib - Novruz günü İslamda
Hacı Eldayaq - Bəhlul Danəndə və Harun ər Rəşid
Hacı Eldayaq - İmamın alimlərlə bəhsi
Hacı Eldayaq - Allahın qüdrəti
Hacı Eldayaq - Ana haqqı
Hacı Eldayaq - Ağlamaq
Hacı Sahib - Şəhidin haqqı
Hacı Sahib - Şəhidliyə şövq
Şəhidlik haqqında
Hacı Sahib - Şəhidlər haqqında
Fizuli Fəzli - Cəfəri Sadiq
Əbu Bəkr Cayır - Zeynəbim
Əhli-Beyt qrupu - Can Zeynəb
İntizar qrupu - Can Hüseynim
Heydəri Kərrar qrupu - İmam Rza
Hacı Sahib - xanım Zəhranın təkvini vilayəti
Hacı Sahib - Xanım Zəhranın şəfaəti
Hacı Ramil - Zəhracan
Elşən Xəzər - Ya Zəhra
Hacı Samir - Xanım Zəhra buyurur
Hacı Şahin - Xanım Zəhraya təvəssül
Vasif Vəsfinur - Zəhradadır dərmanın
Vasif Vəsfinur - Allah Allah
Vasif Vəsfinur - Əli oğlu Həsən
Vasif Vəsfinur - Qara zindanlara qardaş
Hacı Əhliman - Namaz qılanın ictimai vəzifəsi
Hacı Əhliman - Azanı gözəl səsli biri oxumalıdır
Hacı Əhliman - Hicablı xanım facebookda
Hacı Əhliman - Dindarın ailədə rəftarı
Hacı Əhliman - Geyiminizə fikir verin
Vasif Vəsfinur - İnsan bilə bilməz
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ammar Halwachi - Haydar
Hacı Zahir Mirzəvi - Əbəlfəz
Hacı Mehdi Dərbəndi - Xudaya
Hacı Ramil - Bədgüman insanlar
Hacı Ramil - Ailədə kişi və qadın
Hacı Ramil - Bəlanı tezləşdirən günahlar
Kamran Fərat - Zeynəb
Hacı Sahib - Yeni ili qeyd eləmək olar?
Muhəmməd Nardarani - Ya İmam Zaman
Muhəmməd Nardarani - Məzlum Həsən Əskəri
Badi Kubə - Ey vay Ruqəyyəm
Zühur İlahi nəğmələr qrupu - Gəl anacan
Dönməz Nuri Pərvin Quluzadə - Ya Hüseyn
Vasif Vəsfinur - Tərəfdarı-Hüseynəm
Vasif Vəsfinur - Ruqəyyə
Vasif Vəsfinur - Muxtaram
 

Ən Çox Oxunanlar

Təqvim

«    Sentyabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30 

Quran Dinlə

Eşq Vilayəti

Banner

Hicab bağlamaq dərsləri


--------

--------

--------

--------

--------

--------

--------

 
 
Created by Donamor