RSS
 

Login:
Şifrə:
» » TEQLID NEDIR VE NECE TEQLID EDILIR?

Xəbər lenti

"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi...
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı...
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu...
Siffeyn savaşı
Siffeyn savaşı...
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri...
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)...
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri...
İzdivacda vasitəçilik
İzdivacda vasitəçilik...
Hədislərdə vəhdətə çağırış
Hədislərdə vəhdətə çağırış...
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?...

Dini Üsiyyət

Saytı bəyəndin?

Bəli
Xeyr

Namaz vaxtları

Saat

Son Şərhlər

FaceBook

Qan yaddaşımız

Dini yьkləmələr


Hacı Sahib


Hacı Şahin


Ocaq Necad ağa


Firuqi ağa


Mir Cəfər ağa


Hacı Qürbət


Hacı Əhliman


Hacı Ələmdar


Hacı Ramil


Hacı Samir


Hacı Vasif

Reklam





Online SMS Yaz!
Online Sms:

TEQLID NEDIR VE NECE TEQLID EDILIR?

 
Müəllif: EBU_ISAK | Bölmə: Sual-Cavab | Vaxt: 27-08-2013, 21:23 | Şərh sayı: (5) | Baxılıb: 6527

TEQLID NEDIR VE NECE TEQLID EDILIR?



TEQLID NEDIR VE NECE TEQLID EDILIR?



Ən çox verilən suallara cavab silsiləsindən

Təqlid – lüğəti mənada nəyi isə boynundan asmaq deməkdir. Ərəb dilində boyunbağıya “qiladə” deyirlər. Dini anlamda isə təqlid – şəriət hökmlərində savadlı və geniş dünyagörüşlü bir alimin (müctəhidin) fətvalarına (dini göstərişlərinə) əməl etməyə deyilir.
Təqlidin zəruriliyi adi məntiqə əsaslanır. İnsanların heç də hamısı dini hökmləri öz mənbələrindən çıxarmağa qadir deyillər. Dini hökmlərin əsas mənbəyi Qurani-kərim və sünnədir. Qurani-kərimdə İslamın yalnız əsas prinsipləri izah edildiyi üçün, alimlər şəriətin xırdalıqlarına Peyğəmbərin və imamların davranış və kəlamlarında cavab tapmağa çalışırlar. Bu mənbələrdən müxtəlif dini və məntiqi metodlarla şəriət hökmlərini əldə etməyə ictihad deyirlər. İctihad çox dəqiqlik tələb edən çətin bir prosesdir. İctihad edən şəxs (ona müctəhid deyirlər) ərəb dilinin bütün incəliklərini, Qurani-kərimi, onun təfsirini, ayələrin nazil olma səbəblərini, hədisləri, hədislərə aid olan elmləri (xüsusilə, hədis ravilərinin həyatını və mötəbərliyini öyrənən rical elmini), fiqh və üsuli-fiqhi, kəlamı, məntiqi mükəmməl bilməli, eləcə də nücum (astronomiya), coğrafiya, tibb, psixologiya və sairə dünyəvi elmlər barədə kifayət qədər məlumat sahibi olmalıdır. Üstəlik, yaşadığı dövrün ictimai-siyasi mənzərəsini düzgün qiymətləndirməyi bacarmalı, müsəlmanların mənafeyini qorumağın müasir yollarını bilməlidir. Bütün bu keyfiyyətlər uzun illik gərgin təhsildən sonra qazanılır. Insanların yalnız cüzi hissəsi bu məqama çata bilər. Ona görə də “bilənlər bilməyənlərdən öyrənsin” qaydasına görə, qalan insanlar öz dini məsələlərini müctəhidlərin tövsiyəsinə əsasən həll etməlidirlər.
Bir çoxları elə düşünür ki, din heç bir qayda-qanuna tabe olmayan, hamı üçün açıq olan bir sahədir və hər kəsin bu sahədə söz demək səlahiyyəti var. Bu insanlar səhv olaraq düşünürlər ki, din hər kəsin qəlb və vicdan işi olduğu üçün, hər kəs dini həyatı öz bildiyi və anladığı şəkildə yaşaya bilər. Düzdür, inanmaq ya inanmamaq məsələsi hər kəsin şəxsi işidir və burada məcburiyyət yoxdur. Amma dindar insan ununtmamalıdır ki, inanmaqla hər şey bitmir. Allaha məhz Allahın istədiyi şəkildə ibadət etmək, halalla haramı fərqləndirmək lazımdır.
Din dəqiq elmdir. Dinin öz möhkəm qayda-qanunları var və bu qayda-qanunları hər kəsin şəxsi istəyinə görə dəyişmək yolverilməzdir. Bu mənada dini tibb elmi ilə də müqayisə etmək olar. İnsan öz sağlamlığını qorumaq istəyirsə, bunu özbaşına tərzdə etməsə daha yaxşıdır. Tibbi savadı olmadan, tibbi avadanlıqlara əli çatmadan və onlarla işləməyi bacarmadan öz-özünə diaqnoz qoyan və kor-koranə müalicə olunan adamın aqibətini təsəvvür edirsinizmi? Bu özfəaliyyət ona həyatı bahasına başa gələ bilər. Dini sahədə də səlahiyyəti çatmadan fikir yürüdən və şəriətə öz anladığı kimi əməl edən adam ən azından özünü axirət aləmində mənfi sonluğa məhkum etmiş olur.
Təqlid məsələsində bəzi mühüm qaydalar vardır:
Birincisi, üsuli-dində kimə isə təqlid etmək olmaz. Yəni Allaha, peyğəmbərə, axirətə başqasının sözü və tövsiyəsi ilə iman bəsləmək düzgün deyil. Insan özü bu istiqamətlərdə düşünməli və bu məsələlərə yəqinlik əldə etməlidir. Çünki təqlid edən şəxs sanki məsuliyyəti başqasının boynuna atmış olur. Amma yuxarıdakı mühüm və prinsipial məsələlərdə cavabdehliyi özgənin boynuna atmaq olmaz, əks halda insan heç iman gətirməmiş sayılar. Həm də Allahın varlığını anlamaq, peyğəmbərlərin müqəddəsliyini dərk etmək, ölümdən sonra başqa bir aləmin mövcudluğunu başa düşmək üçün heç kimin köməyinə ehtiyac yoxdur. Bunun üçün ətrafa bəsirət gözü ilə nəzər salmaq kifayətdir. Ona görə istər Quran ayələri, istərsə də hədislər bizləri düşünməyə, gördüklərimizdən ibrət almağa çağırır.
Amma fürui-din adlanan ibadət qaydalarına aid məsələlərdə təqlid etmək olar və hətta əksəriyyət üçün bu, vacibdir. Məsələn, namaz qılmağın vacibliyini hər kəs Quranı (hətta tərcüməsini) oxumaqla anlaya bilər. Çünki Müqəddəs Kitabda dəfələrlə “namaz qılın” əmri verilir, amma bunu nə şəkildə etmək göstərilmir. Namazın vaxtından, namaz qılanın məkan və libas şərtlərindən tutmuş, namaz əməllərinin ardıcıllığı və şəklinə kimi hər şey müqəddəslərin hədislərində verilib. Hər mövzuda hədislərin sayı çoxdur, hətta bəzi hədislər ilk baxışda ziddiyyətli görünür. Onları oxuyub öyrənmək, mübahisəli məqamlara aydınlıq gətirmək, daha üstün cəhəti ayırd etmək isə müctəhidə qismət olan bacarıqdır.
Beləliklə, aydın oldu ki, insan şəriət əməllərini düzgün yerinə yetirmək istəyirsə ya özü mükəmməl dini təhsil alıb müctəhid olmalı (din alimlərinin bunu təsdiq etməsi şərti ilə), ya da müctəhidə təqlid etməlidir. Amma insanın bunlardan başqa daha bir yolu da var. Bu, ehtiyata əməl etmək yoludur; yəni Islam tarixi boyunca indiyə kimi yaşamış bütün alimlərin əsərlərini oxuyub tədqiq etmək və onların fətvalarını ümumiləşdirmək. Ehtiyata əməl edən adam çalışmalıdır ki, hətta bir alimin haram saydığı əməli belə, etməsin. Yəni, hər hansı məsələ barədə keçmiş və müasir müctəhidlərin əksəriyyəti “halaldır” desələr, amma cəmi bircə müctəhid bunu haram bilsə, həmin əməli o da haram kimi qəbul etsin. Və ya bütün müctəhidlər bir əməli müstəhəb saysalar, amma bir müctəhid “vacibdir” fətvasını vermiş olsa, həmin əməli o da vacib bilib yerinə yetirsin. Göründüyü kimi, ehtiyata əməl etmək çox çətindir. Ona görə də hazırlığı olmayan adamlar üçün ən asan yol təqlid etməkdir.
Qeyd edək ki, təqlid məsələsi həm əhli sünnə, həm də cəfəri məzhəbində qəbul edilir.
Şiə (cəfəri) məzhəbinə görə, insan ibadət əməllərinə başlayarkən, mütləq diri (sağ) olan müctəhidə təqlid etməlidir. Amma bir müctəhidin sağlığında ona təqlid edən şəxs müctəhidin vəfatından sonra da ona təqlid etməkdə qala bilər. Bir müctəhidə təqlid etdikdən sonra onun təqlidini buraxıb başqa bir ölü müctəhidə təqlid etməyə başlamaq olmaz. Təqlidə başlayan şəxs üçün mütləq diri müctəhidin vacibliyi ona əsaslanır ki, dünya inkişaf etdikcə, dünyanın siyasi vəziyyəti, müsəlmanların şəraiti dəyişdikcə, təzə fətvalar verməyə və köhnə fətvalara yenidən baxmağa ehtiyac yaranır, mövcud şərait müsəlmanların mənafeyini fərqli şəkildə dəyərləndirməyi tələb edir.
İnsan hər müctəhidə təqlid edə bilməz. Yuxarıda dediyimiz kimi, müəyyən elmi səviyyəyə çatdıqdan sonra bəzi şəxslər dini hökmləri öz mənbələrindən çıxara bilirlər. Amma onların fətvaları yalnız özləri üçün keçərlidir, başqalarına fətva vermək səlahiyyəti hələ onlara verilməyib. Təqlid edilməyə layiq olan müctəhid bəzi şərtlərə sahib olmalıdır. Belə müctəhidə “cameüş-şərait”, yəni şərtləri özündə birləşdirən müctəhid deyirlər. Müctəhidlərin arasında daha çox elmli, ədalətli və siyasi cəhətdən savadlı müctəhidə təqlid etmək lazımdır. Əgər bu şərtlər baxımından bir neçə müctəhid bərabər səviyyəli sayılırsa, onlardan hər hansı birinə təqlid etmək olar. Müctəhidin ən elmli olduğunu ya insan özü araşdırıb müəyyən etməlidir (savadı çatırsa), ya bu barədə inandığı iki ədalətli və elmli şahidin sözünə inanmalıdır, ya da bir qrup elmli adamın (onların ədalətli olub-olmadığini yoxlamadan) sözünə etibar etməlidir.
Müctəhidə təqlid etmək üçün onu şəxsən görmək və fətvasını eşitmək vacib deyil. Müctəhidin fətvasını etibarlı mənbələrdən (risalədən, video və ya audio yazıdan) əldə etmək kifayətdir; sadəcə olaraq bu mənbənin etibarlı olduğunu öyrənmək lazımdır. Hətta müctəhidin risaləsini oxuya bilməyən adam da ona təqlid edə bilər. Bunun üçün həmin müctəhidə təqlid edən etibarlı bir şəxsdən zəruri məsələləri soruşub öyrənmək də bəs edər.
Bəzən elə insanlara rast gəlirik ki, uzun müddət öz ibadətlərini təqlidsiz olaraq yerinə yetiriblər. Yəni müctəhidə təqlidin vacib olduğunu bilmədikləri üçün ya şəriət əməlləri barədə hər hansı ümumi kitabdan, ya ölü müctəhidin risaləsindən, ya da tanış dindarın şifahi sözlərindən öyrənib əməl ediblər. Belə şəxslər təqlidin vacibliyini bilən kimi dərhal şərtlərə cavab verən diri müctəhidə təqlid etməyə başlamalıdırlar. Keçmiş əməllərini də ya indi təqlid etdikləri müctəhidin fətvaları ilə, ya da o zaman təqlid etməli olduqları müctəhidin fətvaları ilə müqayisə etməlidirlər (yəni ola bilər ki, onlar ibadət etdikləri keçmiş dövrdə təqlid şərtlərinə cavab verən başqa müctəhid yaşayırmış, indiki müctəhid o zaman təqlid olunmağa münasib deyilmiş). Əgər onun keçmiş əməlləri bu fətvalara uyğun olubsa, onları düzgün saymalıdır. Amma hansı məsələlərdə ciddi uyğunsuzluq varsa, onları qəza niyyəti ilə təzədən yerinə yetirməlidir. Ciddi uyğunsuzluq deyərkən, məsələn, ibadətlərin rüknlərində səhv etmək (rüknün nə olduğunu bilmək üçün risaləyə baxmalı) nəzərdə tutulur. Müstəhəb və ya məkruh əməllərdə səhv etmək bura aid deyil.
Əhli-sünnə məzhəbində də təqlid hökmü vardır. Amma şiələrdən fərqli olaraq, sünnilərin diri müctəhidə təqlid etməyə başlamaları vacib deyil. Yəni bu gün namaza başlayan əhli-sünnə müsəlman 500 il bundan əvvəl yaşamış bir alimin kitabına da əsaslana bilər. Yalnız bəzi radikal cərəyanlara mənsub olan məhdud sayda müsəlmanlar təqlidi batil bilirlər.
Əhli-sünnənin 4 ən məşhur məzhəbinin - Hənəfilik, Şafiilik, Malikilik və Hənbəliliyin baniləri olan İmami-əzəm Əbu Hənifə, İmam Şafii, İmam Malik ibn Ənəs və İmam Əhməd ibn Hənbəl də məhz öz dövrlərinin böyük müctəhidləri olublar.


Şərhlər

 
 
| | |

Betul_3

28 avqust 2013 15:40 Offline
Allah sizdən razı olsun.
 
| | |

Admin

28 avqust 2013 18:57 Offline
Allah razi olsun yazan elleriniz var olsun.
 
| | |

EBU_ISAK

30 avqust 2013 14:36 Offline
ALLAH komeyiiz olsun
 
| | |

EBU_ISAK

31 avqust 2013 00:43 Offline
Betul_3,
burdasiz?
 
| | |

Esma

13 iyun 2014 02:14 Offline
Allah korusun hepimizi
winked
İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
Banner

Sizin Reklam Burada

------------------------
------------------------

En Son Yükləmələr

Seyyid Peyman - En insan
Seyyid Peyman - Zeynəb Zeynəb
Hacı Sahib - Səfərdə olanın orucu
Hacı Sahib - Oruc tutan su içə bilər?
Hacı Sahib - Dəstəmazın danışması
Rusif Ucar - Üsyan
Hacı Sahib - İntizar
Hacı Sahib - İntizar çəkmək
Hacı Sahib - Kiçik günahı unutmaq
Hacı Şahin - Dini ehtiyac
Hacı Şahin - Diqqət eləmək
Hacı Şahin - Din təbliğ etmək
Hacı Eldayaq - Allah üçün
Hacı Eldayaq - Allahı unuduruq
Hacı Eldayaq - Allahımızı ucuz satırıq
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu Hacı Möhübbət - Şah səlamun aleyk
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Ağam Əbəlfəz
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Əli kimdir
Seyyid Peyman - Şah salamun aleyk
Hacı Sahib - Şəban ayının əməlləri
Vasif Vəsfinur - Xanım Zeynəb
Vasif Vəsfinur - Əbəlfəz
Kamran Fərat - Vətən marşı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayinın duası
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayının savabı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayında oruc olmaq
Hacı Samir - İmam Əli (ə) qızını Ömərə veribmi
Hacı Samir - Qiyamətin peşmançılığı
Hacı Samir - Bəni İsrail
Hacı Ramil - İnsanın batini və zahiri
Hacı Ramil - İnsan öləndən sonra
Hacı Ramil - Həsəd
Hacı Zahir Mirzəvi - Günahlardan yoruldum
Hacı Zahir Mirzəvi - Ağlama ey nuri eynim
Hadi Kazemi - Kərbəladır vətənim
Hadi Kazemi & Rza İgidoğlu - Su görəndə
Mamed Sadiq - Həzrət Əli
Mamed Sadiq - Hüseynim deyərəm
Mamed Sadiq - Gözlədiyim vardı mənim
Hacı Şahin - Coun
Hacı Şahin - Arzu və dua
Hacı Şahin - Allahın rəhminə sığınmaq
Hacı Sahib - Novruz Bayramının namazı
Hacı Sahib - Novruz Bayramının duası
Hacı Sahib - Novruz günü İslamda
Hacı Eldayaq - Bəhlul Danəndə və Harun ər Rəşid
Hacı Eldayaq - İmamın alimlərlə bəhsi
Hacı Eldayaq - Allahın qüdrəti
Hacı Eldayaq - Ana haqqı
Hacı Eldayaq - Ağlamaq
Hacı Sahib - Şəhidin haqqı
Hacı Sahib - Şəhidliyə şövq
Şəhidlik haqqında
Hacı Sahib - Şəhidlər haqqında
Fizuli Fəzli - Cəfəri Sadiq
Əbu Bəkr Cayır - Zeynəbim
Əhli-Beyt qrupu - Can Zeynəb
İntizar qrupu - Can Hüseynim
Heydəri Kərrar qrupu - İmam Rza
Hacı Sahib - xanım Zəhranın təkvini vilayəti
Hacı Sahib - Xanım Zəhranın şəfaəti
Hacı Ramil - Zəhracan
Elşən Xəzər - Ya Zəhra
Hacı Samir - Xanım Zəhra buyurur
Hacı Şahin - Xanım Zəhraya təvəssül
Vasif Vəsfinur - Zəhradadır dərmanın
Vasif Vəsfinur - Allah Allah
Vasif Vəsfinur - Əli oğlu Həsən
Vasif Vəsfinur - Qara zindanlara qardaş
Hacı Əhliman - Namaz qılanın ictimai vəzifəsi
Hacı Əhliman - Azanı gözəl səsli biri oxumalıdır
Hacı Əhliman - Hicablı xanım facebookda
Hacı Əhliman - Dindarın ailədə rəftarı
Hacı Əhliman - Geyiminizə fikir verin
Vasif Vəsfinur - İnsan bilə bilməz
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ammar Halwachi - Haydar
Hacı Zahir Mirzəvi - Əbəlfəz
Hacı Mehdi Dərbəndi - Xudaya
Hacı Ramil - Bədgüman insanlar
Hacı Ramil - Ailədə kişi və qadın
Hacı Ramil - Bəlanı tezləşdirən günahlar
Kamran Fərat - Zeynəb
Hacı Sahib - Yeni ili qeyd eləmək olar?
Muhəmməd Nardarani - Ya İmam Zaman
Muhəmməd Nardarani - Məzlum Həsən Əskəri
Badi Kubə - Ey vay Ruqəyyəm
Zühur İlahi nəğmələr qrupu - Gəl anacan
Dönməz Nuri Pərvin Quluzadə - Ya Hüseyn
Vasif Vəsfinur - Tərəfdarı-Hüseynəm
Vasif Vəsfinur - Ruqəyyə
Vasif Vəsfinur - Muxtaram
 

Təqvim

«    Dekabr 2019    »
BeÇaÇCaCŞB
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031 

Quran Dinlə

Eşq Vilayəti

Banner

Hicab bağlamaq dərsləri


--------

--------

--------

--------

--------

--------

--------

 
 
Created by Donamor