RSS
 

Login:
Şifrə:
» » Kiçik çarlıqlar dövrü

Xəbər lenti

"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi...
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı...
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu...
Siffeyn savaşı
Siffeyn savaşı...
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri...
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)...
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri...
İzdivacda vasitəçilik
İzdivacda vasitəçilik...
Hədislərdə vəhdətə çağırış
Hədislərdə vəhdətə çağırış...
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?
Erkən nikah: İslam buna “hə” deyirmi?...

Dini Üsiyyət

Saytı bəyəndin?

Bəli
Xeyr

Namaz vaxtları

Saat

Son Şərhlər

    FaceBook

    Qan yaddaşımız

    Dini yьkləmələr


    Hacı Sahib


    Hacı Şahin


    Ocaq Necad ağa


    Firuqi ağa


    Mir Cəfər ağa


    Hacı Qürbət


    Hacı Əhliman


    Hacı Ələmdar


    Hacı Ramil


    Hacı Samir


    Hacı Vasif

    Reklam





    Online SMS Yaz!
    Online Sms:

    Kiçik çarlıqlar dövrü

     
    Müəllif: Admin | Bölmə: Azərbaycan tarixi | Vaxt: 10-12-2014, 18:59 | Şərh sayı: (0) | Baxılıb: 3494

    Kiçik çarlıqlar dövrü


    Kiçik çarlıqlar dövrü


    [Assuriya] qaynaqlarında Urmiyaboyu ərazisinin Cənub hissəsi uzun müddət [[Zamua]] adı altında tanınır. İlk dəfə onun adı [II Adadnerari] (e. ə. 911-891) yazılarındaLayard. Inscriptions in the Cuneiform Characters from Assyrian Monuments. London, 1851, p 1. I, sətr. 16. zəbt etdiyi dövlətlər sırasında çəkilir. E. A. Speiser. Southern Kurdistan in Annals of Ashurnasirpal and Today. AASOR, 1928, VII, səh. 14-29. Artıq e. ə. IX əsrin əvvəlində burada bütün Zamuanı, yaxud hər halda onun xeyli hissəsini əhatə edən birləşmə əmələ gəlir, onun başında Daqara vilayətinin tayfa başçısı Nur-Adad dururdu.H. C. Rawlinson. The Cuneiform Inscriptions of Western Asia, I, p1, 20, sətr. 24-25, London, 1861 Daqara vilayətn şimal-şərq və şərq ölkələrinin bir növ qapısı idi, buna görə də assurlar onu işğal etməyə xüsusi maraq göstərirdilər. E.ə. 881-ci ildə Zamua üzərinə yeriyən [[II Aşşurnasirapal]] (e. ə. 883-859) məlumat verir ki, zamualılar istilaçıların yolunu kəsmək üçün Babit aşırımında (indiki Dərbəndi BazianE. Forrer. Die Provinzeinteilung des assyrischen 1921, səh. 43) müdafiə divarı hörmüşlər. Lakin onlar basqının qabağını ala bilməmişlər və II Aşşurnasirapal Daqara "''ölkəsinin''" Birutu, Uze və Laqalaqa qalalarını ətraf məskənlərlə birlikdə işğal etmiş, çoxlu qənimət ələ keçirmiş və əsirlər tutub aparmışdı. Assurların Daqaraya tərəfdar olan qonşu vilayətlərə hücum edib, Bara, Bunasi və Larbusa şəhərlərini tutmasından istifadə edərək, Nur-Adad öz mövqelərini möhkəmləndirir. Lakin assurlar yenidən qalib gəlir və bu dəfə Birutu qalasını yandırırlar.ARAB, I, 451

    E. ə. 880-ci ildə Zamua əhalisi yenidən yürüş edən II Aşşurnasirapalın qoşunları ilə mübarizə aparırlar. Bu zaman Zamuanın başında artıq ''Ameka'' dururdu. Qaynaqlar onu "çar" adlandırır və paytaxtın – Zamri şəhəri olmağı haqqında məlumat verir.ARAB, 1, 452-455. Ameka istilaçılara inadlı müqavimət göstərirdi, lakin məğlubiyyət qarşısında paytaxtı "çar şəhəri" Zamrini tərk edib qoşunla birlikdə Etini dağlarına çəkildi. II Aşşurnasirapal təqibi davam etdirərək ölkəni viran qoydusa da çarın özünü ələ keçirə bilmədi. Kitabədən bəlli olur ki, Ameka imkan tapıb Sabua dağında yerini möhkəmlətmişdi. Gorünür, Amekanın ərazisi kifayət qədər geniş idi. Etini və Sabua dağları bir-birindən uzaqda yerləşirdi, çünki Aşşurnasirapal Lallu və Edir çaylarından, Su və Elaniu dağlarından keçməli olmuşdu. Assurlar nəticə etibarilə Amekanı ram edə bilmədilər. Kitabədə Zamuanın paytaxtı Zamrinin, Arazitku, Ammaru, Parsindu, İritu, Suritu qalalarının 150 ətraf məskənlə birlikdə tutulmasından danışılırsa da, Ameka üzərində qəti qələbə çalındığı haqqında məlumat verilmir. Əhali Aziru və Simaki dağlarına çəkilir, Mesu şəhərində yerini möhkəmlədir.И. М. Дьяконов. Истерия Мидии, səh. 158 Е. А. Грантовский. Ранняя история иранских племен Передней Азии, səh. 142


    İstehkamlarla möhkəmləndirilmiş Ammali şəhərinin başında duran Araştua assurlara qarşı Ameka ilə birgə çıxış edir. Kitabədə verilən məlumata görə, adları çəkilən şəhər-qalalardan başqa, daha bir neçə şəhər-qala da işğal olunmuşdu. Bunlar sabininin idarə etdiyi Kisirtu şəhəri və onu əhatə edən on məskən, habelə Kirtiaranın idarə etdiyi bareanlıların şəhərləri idi. Ehtimal ki, onlar da Araştuaya tabe idilər, çünki kitabədə bu şəhərlərin qarət edildiyi bildirildikdən sonra deyilir ki, Aşşurnasirapal Araştuanın şəhərlərindən çıxıb getmişdir.ARAB l, 452, 453 Lakin, görünür, Araştua özü ondan xeyli güclü olan Amekadan asılı idi; assurlar yalnız Amekanı "çar" adlandırırdılar. Amekanın çar şəhərlərində ələ keçirilmiş qənimət başqa şəhərlərdə ələ keçirilən qənimətə nisbətən daha zəngin və daha rəngarəng idi. Assurlar dəfələrlə məlumat verirlər ki, Zamridə "onun (Amekanın) əmlakıvə mülkiyyəti", çoxlu ''"mis əşya, vaza, qab-qacaq, mis cam, məcmeyi, qızıl suyuna çəkilmiş sini, onun sarayının sərvətləri, onun topladığı xəzinə"'' ələ keçirilmişdir.ARAB l, 452

    Ameka çarlığında şəhər-qalalardan əlavə, "çar" şəhəri Zamri olması, ələ keçirilmiş qənimətin təsvirindən və siyahısından görünən yüksək dərəcədə inkişaf etmiş professional sənətlər göstərir ki, Zamua vilayətlərində sinfi cəmiyyət və ilkin dövlət quruluşu əmələ gəlmişdir. II Aşşurnasirapal Zamua zonasında uzun müddət qaldığına görə burada düşərgə salır və Zamua ərazisinin ayrı-ayrı şəhərlərinə vaxtaşırı basqınlar edir. Assurlar Zamuanın zəbt olunmuş hissəsində əyalət yaradır və daimi nəzarət üçün Dur-Aşşur qalasını tikirlər. Onlar ölkənin bu hissəsini sonralar Zamua və ya Mazamua adlandırırlar.И. М. Дьяконов. История Мидии, səh. 157 Vilayətin qalan hissəsinə isə Daxili Zamua deyilirdi (''Zamua sa bitani'').S. Qaşqay – Manna dövləti, Bakı, 1993, səh 38

    Nikdiaranın adı yenidən [[V Şamşi-Adad]]ın (e. ə. 823-810-cu illər) kitabəsində MekdiaraГ. А. Меликишвили. Наири-Урарту, səh.197. И. М. Дьяконов. История Мидии, səh. 160 formasında çəkilir. Kitabədə Mekdiaranın oğlu Şarsinaya qarşı mübarizədən bəhs olunur. V Şamşi-Adad e. ə. 821-820-ci illərdə apardığı hərbi yürüşlər zamanı Şarsinanın 300 yaşayış məskənini ələ keçirir.ARAB, I,717 E. ə. IX əsrdə Urmiyayanı rayonunun qərbində mühüm bir siyasi qurum çar [[II Tukulti-Ninurta]]nın (e. ə. 890-894-cü il) səlnamələrində adı ilk dəfə çəkilən ''Gilzan'' dövləti idi.ARAB, I, 414

    [Aşşurnasirapal]ın [Zamua]ya qarşı yürüş etdiyi zaman Gilzan Xubuşkiya və Hartiş "''ölkələri''" ilə birlikdə assurlara bac verərək qarətlərin, dağıntının, kütləvi qırğının qarşısını almışlar130. Assuriya hökmdarlarının Gilzan üzərinə çox tez-tez yürüş etmələri bu ölkənin assurlar üçün necə böyük əhəmiyyətə malik olduğunu göstərir. Ölkəni çarlar idarə edirdilər. Burada e. ə. IX əsrin birinci yarısında və ortalarında Asu, sonra isə Upu hökmdar idi.И. Алиев. История Мидии, стр. 172 Э. А. Грантовский. Ранняя история иранских племен Передней Азии. Səh. 130 Uzun müddət hökmranlıq etmiş Asu e. ə. 856-cı ildə [[III Salmanasar]]ın pişvazına ''"öz qardaşları və oğulları ilə birlikdə"'' çıxır. Bu, sübut edir ki, Asu artıq tayfa başçısı deyil, suveren irsi hökmdardır. III Salmanasarın Gilzandakı məbədə zəfər sütunu stelasını qoymağına baxmayaraq assurlar elə bu dəfənin özündə də ölkəni qarət etməmiş, bac olaraq davar, qara-mal, at, ikihürgüclü dəvələr, şərab və s. almaqla kifayətlənmişdilər.ARAB, I, 607

    IX əsrin axırlarında güclənmiş [[Urartu]] dövləti Gilzanı işğal edib öz ərazisinə qatdı.И. М. Дьяконов. История Мидии, səh. 164 Yuxarıda adı çəkilən qurumlar hələ [[Aşşur]] təcavüzünə qarşı dura bilmirdi; məğlubiyyətə uğrayır və ondan asılı vəziyyətə düşürdü. Lakin, onların aşşurlulara qarşı mübarizədə müvəffəqiyyət qazanmaları da mümkün idi — Aşşur mənbələri rəqiblərin qələbələri haqqında heç vaxt məlumat vermir. Bəzi əyalətlərin birgə çıxışları, onların uzunmüddətli müdafiələri e. ə. I minilliyin əvvəllərində Urmiyanı əyalət ərazilərinin birliyini və müstəqil hərbi siyasi mövcudluqları imkanını təmin edən iqtisadi səviyyənin artıq xeyli möhkəm olduğunu göstərir.

    [Həsənlu]dan qazıntılar zamanı tapılmış əşyaların tipoloji müqayisəsi, həmçinin radio-karbon təhlil qədim qalada binaların əksəriyyətinin təqribən e. ə. 1000-ci ildə tikildiyini göstərir.R. H. Duson. Early Cultures of Solduz, Azerbaijan. "A Survey of Persian Art", XIV, 1967, səh. 261 Həsənluda aşkar edilmiş şəhər mixi yazılı mənbələrdə adı çəkilən şəhərlərdən hələ heç biri ilə eyniləşdirilmir. Lakin qazıntılar həmin dövrdə göstərilən ərazidə yüksək tikinti texnikasına və sənətkarlıq istehsalına malik olan möhtəşəm şəhər-qalanın mövcudluğunu — bu ərazinin mədəni-iqtisadi cəhətdən xeyli inkişaf etdiyini söyləməyə imkan verir. Arxeoloji tapıntıların, mixi yazılı mənbələrin məlumatları ilə müqayisəsi Urmiyayanı əyalətlərdə erkən dövlət qurumlarının hələ çox əvvəllər təşəkkül tapdığını göstərir.



    Şərhlər

     
    İnformasiya
    Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
    Banner

    Sizin Reklam Burada

    ------------------------
    ------------------------

    En Son Yükləmələr

    Seyyid Peyman - En insan
    Seyyid Peyman - Zeynəb Zeynəb
    Hacı Sahib - Səfərdə olanın orucu
    Hacı Sahib - Oruc tutan su içə bilər?
    Hacı Sahib - Dəstəmazın danışması
    Rusif Ucar - Üsyan
    Hacı Sahib - İntizar
    Hacı Sahib - İntizar çəkmək
    Hacı Sahib - Kiçik günahı unutmaq
    Hacı Şahin - Dini ehtiyac
    Hacı Şahin - Diqqət eləmək
    Hacı Şahin - Din təbliğ etmək
    Hacı Eldayaq - Allah üçün
    Hacı Eldayaq - Allahı unuduruq
    Hacı Eldayaq - Allahımızı ucuz satırıq
    Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu Hacı Möhübbət - Şah səlamun aleyk
    Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Ağam Əbəlfəz
    Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Əli kimdir
    Seyyid Peyman - Şah salamun aleyk
    Hacı Sahib - Şəban ayının əməlləri
    Vasif Vəsfinur - Xanım Zeynəb
    Vasif Vəsfinur - Əbəlfəz
    Kamran Fərat - Vətən marşı
    Hacı Eldayaq - Rəcəb ayinın duası
    Hacı Eldayaq - Rəcəb ayının savabı
    Hacı Eldayaq - Rəcəb ayında oruc olmaq
    Hacı Samir - İmam Əli (ə) qızını Ömərə veribmi
    Hacı Samir - Qiyamətin peşmançılığı
    Hacı Samir - Bəni İsrail
    Hacı Ramil - İnsanın batini və zahiri
    Hacı Ramil - İnsan öləndən sonra
    Hacı Ramil - Həsəd
    Hacı Zahir Mirzəvi - Günahlardan yoruldum
    Hacı Zahir Mirzəvi - Ağlama ey nuri eynim
    Hadi Kazemi - Kərbəladır vətənim
    Hadi Kazemi & Rza İgidoğlu - Su görəndə
    Mamed Sadiq - Həzrət Əli
    Mamed Sadiq - Hüseynim deyərəm
    Mamed Sadiq - Gözlədiyim vardı mənim
    Hacı Şahin - Coun
    Hacı Şahin - Arzu və dua
    Hacı Şahin - Allahın rəhminə sığınmaq
    Hacı Sahib - Novruz Bayramının namazı
    Hacı Sahib - Novruz Bayramının duası
    Hacı Sahib - Novruz günü İslamda
    Hacı Eldayaq - Bəhlul Danəndə və Harun ər Rəşid
    Hacı Eldayaq - İmamın alimlərlə bəhsi
    Hacı Eldayaq - Allahın qüdrəti
    Hacı Eldayaq - Ana haqqı
    Hacı Eldayaq - Ağlamaq
    Hacı Sahib - Şəhidin haqqı
    Hacı Sahib - Şəhidliyə şövq
    Şəhidlik haqqında
    Hacı Sahib - Şəhidlər haqqında
    Fizuli Fəzli - Cəfəri Sadiq
    Əbu Bəkr Cayır - Zeynəbim
    Əhli-Beyt qrupu - Can Zeynəb
    İntizar qrupu - Can Hüseynim
    Heydəri Kərrar qrupu - İmam Rza
    Hacı Sahib - xanım Zəhranın təkvini vilayəti
    Hacı Sahib - Xanım Zəhranın şəfaəti
    Hacı Ramil - Zəhracan
    Elşən Xəzər - Ya Zəhra
    Hacı Samir - Xanım Zəhra buyurur
    Hacı Şahin - Xanım Zəhraya təvəssül
    Vasif Vəsfinur - Zəhradadır dərmanın
    Vasif Vəsfinur - Allah Allah
    Vasif Vəsfinur - Əli oğlu Həsən
    Vasif Vəsfinur - Qara zindanlara qardaş
    Hacı Əhliman - Namaz qılanın ictimai vəzifəsi
    Hacı Əhliman - Azanı gözəl səsli biri oxumalıdır
    Hacı Əhliman - Hicablı xanım facebookda
    Hacı Əhliman - Dindarın ailədə rəftarı
    Hacı Əhliman - Geyiminizə fikir verin
    Vasif Vəsfinur - İnsan bilə bilməz
    Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
    Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
    Ammar Halwachi - Haydar
    Hacı Zahir Mirzəvi - Əbəlfəz
    Hacı Mehdi Dərbəndi - Xudaya
    Hacı Ramil - Bədgüman insanlar
    Hacı Ramil - Ailədə kişi və qadın
    Hacı Ramil - Bəlanı tezləşdirən günahlar
    Kamran Fərat - Zeynəb
    Hacı Sahib - Yeni ili qeyd eləmək olar?
    Muhəmməd Nardarani - Ya İmam Zaman
    Muhəmməd Nardarani - Məzlum Həsən Əskəri
    Badi Kubə - Ey vay Ruqəyyəm
    Zühur İlahi nəğmələr qrupu - Gəl anacan
    Dönməz Nuri Pərvin Quluzadə - Ya Hüseyn
    Vasif Vəsfinur - Tərəfdarı-Hüseynəm
    Vasif Vəsfinur - Ruqəyyə
    Vasif Vəsfinur - Muxtaram
     

    Təqvim

    «    Avqust 2019    »
    BeÇaÇCaCŞB
     1234
    567891011
    12131415161718
    19202122232425
    262728293031 

    Quran Dinlə

    Eşq Vilayəti

    Banner

    Hicab bağlamaq dərsləri


    --------

    --------

    --------

    --------

    --------

    --------

    --------

     
     
    Created by Donamor