RSS
 

Login:
Şifrə:
» » “Azərbaycan öz müstəqillik dövrünün ən ağır ilini yaşayacaq” - Ekspertdən önəmli proqnozlar

Xəbər lenti

Yoluxucu xəstəliklər mövzusu dini mənbələrdə
Yoluxucu xəstəliklər mövzusu dini mənbələrdə...
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi
"BİZ PEYĞƏMBƏRLƏR MİRAS QOYMURUQ" hədisinin dəlil göstərilməsi və onun cavabi...
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı
Vəhdət - günümüzün əsas ehtiyacı...
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu
Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu...
Siffeyn savaşı
Siffeyn savaşı...
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri
Mübarək Ramazan ayında xüsusi diqqət edilməli 4 məqam: Ramazan ayının əməlləri...
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)
Ruhuna zülm edilən məzlum imam (İkinci hissə)...
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri
İmam Zamana (ə.f) qarşı müxalifətin səbəbləri...
İzdivacda vasitəçilik
İzdivacda vasitəçilik...
Hədislərdə vəhdətə çağırış
Hədislərdə vəhdətə çağırış...

Dini Üsiyyət

Saytı bəyəndin?

Bəli
Xeyr

Namaz vaxtları

Saat

Son Şərhlər

FaceBook

Qan yaddaşımız

Dini yьkləmələr


Hacı Sahib


Hacı Şahin


Ocaq Necad ağa


Firuqi ağa


Mir Cəfər ağa


Hacı Qürbət


Hacı Əhliman


Hacı Ələmdar


Hacı Ramil


Hacı Samir


Hacı Vasif

Reklam





Online SMS Yaz!
Online Sms:

“Azərbaycan öz müstəqillik dövrünün ən ağır ilini yaşayacaq” - Ekspertdən önəmli proqnozlar

 
Müəllif: Admin | Bölmə: Xəbərlər | Vaxt: 2-02-2016, 16:24 | Şərh sayı: (0) | Baxılıb: 788

“Azərbaycan öz müstəqillik dövrünün ən ağır ilini yaşayacaq” - Ekspertdən önəmli proqnozlar


“Azərbaycan öz müstəqillik dövrünün ən ağır ilini yaşayacaq” - Ekspertdən önəmli proqnozlarNatiq Cəfərli: “Gəlirlər aşağı düşür, iş yerləri bağlanır, insanların sosial vəziyəti ağırlaşır və sosial gərginliklərin yüksəlişi etirazlara səbəb ola bilər”

Son aylarda Azərbaycanda baş verən iqtisadi böhran, ölkənin beynəlxalq reytinqi, bankların təmərküzləşməsi, dövlət büdcəsi, və 2016-cı ildə baş verə biləcək hadisələrlə bağlı iqtisadçı ekspert, "Respublikaçı Alternativ" (REAL) Hərəkatının həmtəsisçisi Natiq Cəfərli ilə həmsöhbət olduq.

İqtisadçı ekspert Natiq Cəfərlinin musavat.com-a müsahibəsini diqqətinizə təqdim edirik:

- “Reuters” agentliyi Azərbaycan Mərkəzi Bankının strateji valyuta ehtiyatlarının kəskin azalmasına baxmayaraq, ölkənin 34 milyard dollarlıq qızıl-valyuta ehtiyatlarının olduğunu və bunun sayəsində Azərbaycan Mərkəzi Bankının azalan ehtiyatları ilə müqayisədə dəfələrlə güclü antiböhran sipərinə malik olduğunu bildirib. Bu xəbər nə dərəcədə doğrudur?

- Birincisi ölkənin ehtiyatları əsasən Mərkəzi Bankda toplansa da, bizdə neft olduğu üçün əlavə bir Neft Fondu da yaradıldı. Mərkəzi Bankın ehtiyatları 2014-cü ilin noyabrın 1-də 16 milyard dollara yaxın idi. Üstündən 1,5 ilə yaxın vaxt keçib və 5 milyarddan aşağı düşüb. Mərkəz Bankın rezervləri 11 milyarda yaxın əridi. Getdikcə də sürətlə aşağı düşür. Mərkəzi Bank artıq təkbaşına bu işi bacarmadığına görə Neft Fondundan müəyyən transfertlər və dollar satışı həyata keçirilir. Məsələn, yanvar ayında Neft Fondu 400 milyon dollar satışa pul çıxartdı.

Neft Fondunun rezervləri artıq 34 milyard deyil. 2 milyard azalaraq, 32 milyarda düşüb. Bu il də azalma olması gözlənilir. Neft Fondunun bütün vəsaitləri likvit, yəni nəğdləşdirilmiş deyil. Neft Fondunun vəsaitinin bir hissəsi qızılda, bir hissəsi daşınmaz əmlakda, bir hissəsi qiymətli kağızlarda, bir hissəsi isə likvit şəkildə dollarda, avroda, rus rublunda, türk lirəsində, qalan hissəsi isə Çin yuanında saxlanılır. Buna görə də, əgər sabah Azərbaycanın ciddi vəsaitə ehtiyacı olsa, nəğd puldan əlavə saxlanılan vəsaiti likvitləşdirəndə Azərbaycan yenə pul itirəcək.

Məsələn daşınmaz əmlakı satışa çıxartsa, aldığı qiymətə sata bilməyəcək. Çünki orada daha ucuza olur. Neft Fondu 30 ton qızıl alıb. Bir unisyasının ortalama qiyməti 1350 dollar civarında idi. Amma idi isə 1100 dollar civarındadır. Əgər satsa, yenə uduzacaq. Yəni ona görə də, Neft Fondu likvitləri - 32 milyardı nəğdləşdirəndə xeyli itkiyə məruz qalacaq.

Amma təbii ki bu, ölkə üçün bir təhlükəsizlik yastığıdır. Bəzi probləmlərin həllində Neft Fondunun gəlirlərindən istifadə etmək mümkün olacaq. Amma Azərbaycanın öhdəlikləri də artır. Məsələn, gələn il TANAP və TAP layihələrinə büdcədən təqribən 4 milyard dollara yaxın pul xərclənilməlidir. Belə xərcləmələr və ölkənin borcu da çoxdur.

Məsələn, Azərbaycan bu il 1.3 milyard dollar borc qaytaracaq. 2017-ci ildə daha çox borc qaytarmalı olacayıq, təxminən 3.6 milyard dollar... Yəni Neft Fondunun vəsaitləri var, lakin bu vəsaitlər, Azərbaycanın üzərinə götürdüyü öhdəliklər və xərcləmələr ilə götürsək, cəmi bir il, ilyarıma bəs edəcək vəsaitlərdir. Əgər neftin qiyməti indiki aşağı səviyyələrdə uzun müddət qalarsa, bir müddətdən sonra Neft Fondunda da ciddi problemlər olacaq.



“Bəzi məmurlar hər gün bəyanat verirlər ki, Bakıda çoxlu oğurluq hadisələri olur və evdə pul saxlamayın, bankda saxlayın. Yəni depozitlərinizi çıxartmayın. Hökumət hətta belə bir primitiv təbliğata da əl atır”


- "Financial times" məlumat yaymışdı ki, Azərbaycan Dünya Bankı və Beynəlxalq Valyuta Fondundan 4 milyard dollar borc istəyib. Lakin Azərbaycan prezidenti məlumatı təkzib etdi. Əgər borc alınsaydı, bunun Azərbaycan iqtisadiyyatına nə kimi müsbət və mənfi təsirləri olacaqdı?

- Bu məsələ biraz qaranlıq qaldı. Əslində bu danışıqlar çoxdan gedirdi, bir neçə ay idi ki, davam edirdi. Sadəcə son həftələrdə bu danışıqlarla bağlı məlumatlar mətbuata sızdı. Mən belə düşünürəm ki, çox güman borc verməyin şərtləri olub. Çünki həm Dünya Bankı, həm də Beynəlxalq Valyuta Fondu borc vərərkən müxtəlif şərtlər irəli sürür ki, bu şərtlər daxlində ölkə borclanmaya gedə bilir. Bu şərtlər də infrastruktur və idarəetmə islahatlarından ibarət ola bilərdi. Məhkəmə sisteminin daha yaxşılaşdırılması, azad məhkəmə sisteminə keçid, özəlləşdirmə, dövlət xərclərinin azaldılması ilə bağlı şərtlər ola bilərdi. Və görünən bu idi ki, hökumət özəlləşdirmə və dövlət xərclərinin azalması ilə bağlı şərtləri qəbul etmişdi. Prezidentin və digər məmurların da çıxışlarında görünürdü ki, özəlləşməyə hazırlıq gedir. Və bu özəlləşmə də borcun alınmasında qoyulan tələblərdən biri idi.

Amma belə görünür ki, daha dərin islahatlar, o cümlədən, Azərbaycanın Ümumdünya Ticarət Təşkilatına üzvlük məsələsində hökumət güzəştdə getmək istəmir. Ona görə də bu məsələ uzandı və çox güman ki, yaxın zamanlarda həll olunmayacaq. Həm də ona görə həll olunmayacaq ki, Azərbaycanın beynəlxalq reytinqləri ciddi şəkildə aşağı düşdü.

“Standard&Poors” agentliyi Azərbaycanın reytinqini xeyli dərəcədə azaltdı və hətta yatırım etmək üçün ən təhlükəli ölkələrin siyahısına saldı. Bu isə o deməkdir ki, sabah Azərbaycan kredit götürmək istəsə, bu reytinqlə daha yüksək faizlə kredit götürəcək. Dünənə qədər 6 faizə qədər kredit götürə bilərdisə, artıq 9-10 faizlə götürməyə məcbur olacaq.



- “Standard&Poors” bildirdi ki, Azərbaycan karbohigrogen sektorundan asılıdır. Sizcə də belədir?

- Tamamilə doğrudur. İllərlə biz bunu deyirdik və yazırdıq ki, Azərbaycan büdcəsinin və xarici ticarətinin böyük bir hissəsi enerji daşıyıcılarından, əsasən də neftdən və qazdan aslıdır. İxracatın strukturuna baxanda görürür ki, xam neftin ixracatı 88 faizə yaxındır. Təqribən 6 faizə yaxın neft məhsulları, qaz ixrac olunur. Bu da ümumi ixracın 94 faizə yaxınını təşkil edir ki, Azərbaycan üçün çox böyük bir rəqəmdir və aslılıq yaradır.

Büdcənin formalaşmasına baxanda isə görürür ki, yarıdan çoxu yəni 50 faizdən yuxarı birbaşa Neftdən Fondundan transfertdir. Dolayı aslılıq da var. Çünki neft sektorunda çalışan iki böyük şirkət “BP” və “SOCAR”-ın vergi öhdəlikləri də var. Bu vergi öhdəlikləri təxminən 2 milyard manata yaxındır. Büdcənin vergi hissəsinin az qala 30 faizini təşkil edir. Buna görə də həm büdcənin formalaşmasında, həm də xarici ticarətdə ciddi aslılıq var. Yaxın gələcəkdə də təəssüf ki, bu aslılığın aradan qaldırılması mümkün görünmür.



- “Lukoyl” şirkətinin rəhbəri Vahid Ələkbərov qeyd edib ki, neftin qiyməti 60 dollara qədər yüksələ bilər. Sizcə o, nəyə əsasən bu proqnozu verir?

- Mən bunu öz sahəsində çalışan insanın arzusu ilə əlaqələndirirəm. “Lukoyl”un problemləri getdikcə artır. Onun sahibi də təbii olaraq istəyər ki, neftin qiyməti 60, 80, 100 dollar olsun. Amma obyektiv reallıqlar var. Bu reallıqlar ondan ibarətdir ki, dünyada gündəlik neft istehlakı 92 milyon barrel, neft istehsalı isə 95 milyon barreldir. Yəni, hər gün üçün 3 milyon barrel artıq neft var. Bu da uzun müddət neftin qiymətinin aşağı olmasını təmin edir.

Bunun ən böyük səbəblərindən biri təbii ki, ABŞ-dır. Bu ölkədə “Slans inqilabı” baş verdi. Türkcə buna Kaya qazı-Kaya nefti deyirlər. Yerin dərin qatlarında olan neftin və ya qazın daha ucuz texnologiyalarla hasil olunması prosesi başladı. Hazırda ABŞ-da Slans neftinin maya dəyəri təqribən iki il öncəki qiymətindən təqribən 5 dəfə aşağı düşüb. Əvvəllər 90 dollar idi, indi isə 18-19 dollardır. ABŞ-da 3400 Slans neft quyusu qazılıb, sadəcə, neftin qiymətinin bahalaşmasını gözləyirlər.

İqtisadi dildə buna “Slans klapanı” deyilir. Yəni bu, o deməkdir ki, sabah neft yenidən 50 dollar olsa, həmin quyularda hasilat başlayacaq, neftin hasilatı artanda isə qiymət yenidən 40 dollara və ondan da aşağı düşəcək. Slans nefti ilə məşğul olan kampaniyalar çox kiçik və çevik olduğundan bir həftə, 10 gün ərzində hasilatı həm başlada, həm də dayandıra bilirlər. Buna görə də, uzun müddət neftin qiymətinin 50 dollardan aşağı olması ehtimalı çox yüksəkdir.

- 2016-cı ili Azərbaycanda sosial-iqtisadi baxımdan, necə dəyərləndirirsiz?

- Müstəqilliyimizdən bəri ən problemli ilimizi yaşayacağıq. Gəlirlər düşür, iş yerləri bağlanır, insanların sosial vəziyəti ağırlaşır. Bu sosial gərginliklərin artımı etirazlara səbəb olacaq. Çox ağır il olacaq. Təəssüf ki, manatın taleyi, büdcənin yerinə yetirilməsi, iş yerlərinin daha çox bağlanması ilə bağlı proseslərin daha sürətlə getməsini gözləyirəm. Bunun da səbəbi odur ki, hökumətin doğru-dürüst bir böhran planı yoxdur. Yəni, addımlar xaotikdir, bir-birini tamamlamır, hətta verilən qərarlar bir müddət sonra ləğv olunur. Bu, onu göstərir ki, hökumətdə bir konsepsiya yoxdur. Bunların olmaması da Azərbaycanın gələcəkdə daha böyük problemlərlə üz-zə qalma ehtmallarını artırır.



- Bankların bağlanması prosesi hansı məsələləri həll edəcək və hansı problemləri yaradacaq?

- Bankların təmərküzləşməsi, bağlanması, sayının azalması iki yöndən ümumi iqtisadiyyata təsir göstərəcək. Birinci tərəfdən, təəssüf ki, bu, panika havası yaradır. Banklar bağlandıqca insanlar onlara olan güvənlərini daha da itirirlər. Hətta insanlar adı siyahıda olmayan banklardan belə, depozitlərini geri çəkməyə çalışırlar ki, pullarını evdə saxlasınlar. Hökumət o dərəcəyə çatıb ki, bəzi məmurlar hər gün bəyanat verirlər ki, Bakıda çoxlu oğurluq hadisələri olur və evdə pul saxlamayın, bankda saxlayın. Yəni depozitlərinizi çıxartmayın. Hətta hökumət belə bir primitiv təbliğata da əl atır.

İkinci tərəfdən, kiçik bankların bağlanması və böyük banklarda cəmləşməsi bir müddət sonra bank sektorunda sağlamlaşmaya səbəb ola bilər. Amma bu, digər bir təhlükə də yaradır. Əgər oyunçu azalacaqsa, bank bazarında bir neçə iri bank yaranacaqsa, burada inhisarçılıq halları daha da arta bilər. Qiymət sövdələşmələri ola bilər ki, həmin banklar öz aralarında danışaraq, daha baha kredit siyasəti yürütsünlər, pul-kredit maliyyə sisteminə təsir göstərsinlər.

Bu təhlükələri önləməyin yolu, xarici iri bankların birbaşa Azərbaycana buraxılmasıdır. “Deutsche Bank”, “Bank of America” kimi iri, yüz milyardlarla kapitalı olan banklar birbaşa Azərbaycan bazarında girsə, rəqabətli mühüt yaranacaq. Bizim yerli banklar məcburən onlarla rəqabətdə faizləri daha aşağı çəkəcəklər və daha yaxşı xidmət göstərəcəklər.

Bizə qonşu ölkə olan Gürcüstanda səhv etmirəmsə, 8 böyük xarici bank birbaşa fəaliyyət göstərir. Xarici böyük bankların Azərbaycanda birbaşa fəaliyyətinə hökumət icazə vermir.

Aygün SƏFƏRLİ,
Musavat.com



Şərhlər

 
İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
Banner

Sizin Reklam Burada

------------------------
------------------------

En Son Yükləmələr

Seyyid Peyman - En insan
Seyyid Peyman - Zeynəb Zeynəb
Hacı Sahib - Səfərdə olanın orucu
Hacı Sahib - Oruc tutan su içə bilər?
Hacı Sahib - Dəstəmazın danışması
Rusif Ucar - Üsyan
Hacı Sahib - İntizar
Hacı Sahib - İntizar çəkmək
Hacı Sahib - Kiçik günahı unutmaq
Hacı Şahin - Dini ehtiyac
Hacı Şahin - Diqqət eləmək
Hacı Şahin - Din təbliğ etmək
Hacı Eldayaq - Allah üçün
Hacı Eldayaq - Allahı unuduruq
Hacı Eldayaq - Allahımızı ucuz satırıq
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu Hacı Möhübbət - Şah səlamun aleyk
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Ağam Əbəlfəz
Azərbaycan İlahi nəğmələr qrupu - Əli kimdir
Seyyid Peyman - Şah salamun aleyk
Hacı Sahib - Şəban ayının əməlləri
Vasif Vəsfinur - Xanım Zeynəb
Vasif Vəsfinur - Əbəlfəz
Kamran Fərat - Vətən marşı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayinın duası
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayının savabı
Hacı Eldayaq - Rəcəb ayında oruc olmaq
Hacı Samir - İmam Əli (ə) qızını Ömərə veribmi
Hacı Samir - Qiyamətin peşmançılığı
Hacı Samir - Bəni İsrail
Hacı Ramil - İnsanın batini və zahiri
Hacı Ramil - İnsan öləndən sonra
Hacı Ramil - Həsəd
Hacı Zahir Mirzəvi - Günahlardan yoruldum
Hacı Zahir Mirzəvi - Ağlama ey nuri eynim
Hadi Kazemi - Kərbəladır vətənim
Hadi Kazemi & Rza İgidoğlu - Su görəndə
Mamed Sadiq - Həzrət Əli
Mamed Sadiq - Hüseynim deyərəm
Mamed Sadiq - Gözlədiyim vardı mənim
Hacı Şahin - Coun
Hacı Şahin - Arzu və dua
Hacı Şahin - Allahın rəhminə sığınmaq
Hacı Sahib - Novruz Bayramının namazı
Hacı Sahib - Novruz Bayramının duası
Hacı Sahib - Novruz günü İslamda
Hacı Eldayaq - Bəhlul Danəndə və Harun ər Rəşid
Hacı Eldayaq - İmamın alimlərlə bəhsi
Hacı Eldayaq - Allahın qüdrəti
Hacı Eldayaq - Ana haqqı
Hacı Eldayaq - Ağlamaq
Hacı Sahib - Şəhidin haqqı
Hacı Sahib - Şəhidliyə şövq
Şəhidlik haqqında
Hacı Sahib - Şəhidlər haqqında
Fizuli Fəzli - Cəfəri Sadiq
Əbu Bəkr Cayır - Zeynəbim
Əhli-Beyt qrupu - Can Zeynəb
İntizar qrupu - Can Hüseynim
Heydəri Kərrar qrupu - İmam Rza
Hacı Sahib - xanım Zəhranın təkvini vilayəti
Hacı Sahib - Xanım Zəhranın şəfaəti
Hacı Ramil - Zəhracan
Elşən Xəzər - Ya Zəhra
Hacı Samir - Xanım Zəhra buyurur
Hacı Şahin - Xanım Zəhraya təvəssül
Vasif Vəsfinur - Zəhradadır dərmanın
Vasif Vəsfinur - Allah Allah
Vasif Vəsfinur - Əli oğlu Həsən
Vasif Vəsfinur - Qara zindanlara qardaş
Hacı Əhliman - Namaz qılanın ictimai vəzifəsi
Hacı Əhliman - Azanı gözəl səsli biri oxumalıdır
Hacı Əhliman - Hicablı xanım facebookda
Hacı Əhliman - Dindarın ailədə rəftarı
Hacı Əhliman - Geyiminizə fikir verin
Vasif Vəsfinur - İnsan bilə bilməz
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ağa Maştağalı Tərlan Maştağalı - İmamət tərəfə
Ammar Halwachi - Haydar
Hacı Zahir Mirzəvi - Əbəlfəz
Hacı Mehdi Dərbəndi - Xudaya
Hacı Ramil - Bədgüman insanlar
Hacı Ramil - Ailədə kişi və qadın
Hacı Ramil - Bəlanı tezləşdirən günahlar
Kamran Fərat - Zeynəb
Hacı Sahib - Yeni ili qeyd eləmək olar?
Muhəmməd Nardarani - Ya İmam Zaman
Muhəmməd Nardarani - Məzlum Həsən Əskəri
Badi Kubə - Ey vay Ruqəyyəm
Zühur İlahi nəğmələr qrupu - Gəl anacan
Dönməz Nuri Pərvin Quluzadə - Ya Hüseyn
Vasif Vəsfinur - Tərəfdarı-Hüseynəm
Vasif Vəsfinur - Ruqəyyə
Vasif Vəsfinur - Muxtaram
 

Ən Çox Oxunanlar

Təqvim

«    Dekabr 2021    »
BeÇaÇCaCŞB
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031 

Quran Dinlə

Eşq Vilayəti

Banner

Hicab bağlamaq dərsləri


--------

--------

--------

--------

--------

--------

--------

 
 
Created by Donamor